Shloka 3
स दीर्घमुष्णं नि:श्वस्य शोकबाष्पपरिप्लुत: । तान् दृष्टवा पतितान् भ्रातृन् सर्वाश्विन्तासमन्वितः,धर्मपुत्रो महाबाहुर्विललाप सुविस्तरम् । अर्जुन मरे पड़े थे; उनके धनुष-बाण इधर-उधर बिखरे थे। भीमसेन और नकुल-सहदेव भी प्राणरहित हो निश्रेष्ट हो गये थे। इन सबको देखकर युधिष्ठिर गरम-गरम लंबी साँसें खींचने लगे। उनके नेत्रोंसे शोकके आँसू उमड़कर उन्हें भिगो रहे थे। अपने समस्त भ्राताओंको इस प्रकार धराशायी हुए देख महाबाह धर्मपुत्र युधिष्ठिर गहरी चिन्तामें डूब गये और देरतक विलाप करते रहे--
sa dīrgham uṣṇaṁ niḥśvasya śokabāṣpapariplutaḥ | tān dṛṣṭvā patitān bhrātṝn sarvāśvintāsamanvitaḥ dharmaputro mahābāhur vilalāpa suvistaram ||
Humugot siya ng mahabang, mainit na hininga, at nabasa ng luha ng dalamhati ang kanyang mga mata. Si Dharmaputra Yudhiṣṭhira—makapangyarihang mandirigma—ay tumingin sa kanyang mga kapatid na nakabagsak at, nilamon ng sari-saring pangamba, ay nanaghoy nang matagal. Ipinakikita ng tanawing ito ang bigat ng ugnayang-dugo at pananagutan: ang pighati ng matuwid na hari ay hindi lamang personal na pagkawala, kundi ang nakadadagok na kamalayang nalalagay sa panganib ang tungkulin kapag ang sariling mga mahal sa buhay ay napabagsak.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how even the most dharma-oriented person is shaken when duty and kinship collide with catastrophe. Yudhiṣṭhira’s tears and ‘hot sigh’ portray the moral and emotional burden of leadership: righteousness is tested not in calm, but amid loss, fear, and responsibility for one’s own.
Vaiśaṃpāyana narrates that Yudhiṣṭhira sees his brothers lying fallen. Overcome with grief and anxious thoughts, he exhales long, burning sighs, is drenched in tears, and laments for a long time.