Shloka 5
Draupadī’s Lament and Theodicy: Dharma, Dice, and Īśvara’s Governance (Āraṇyaka-parva 31)
धर्म एव मन: कृष्णे स्वभावाच्चैव मे धृतम् । धर्मवाणिज्यको हीनो जघन्यो धर्मवादिनाम्,सुश्रोणि! मैं धर्मका फल पानेके लोभसे धर्मका आचरण नहीं करता, अपितु साधु पुरुषोंके आचार-व्यवहारको देखकर शास्त्रीय मर्यादाका उल्लंघन न करके स्वभावसे ही मेरा मन धर्मपालनमें लगा है। द्रौपदी! जो मनुष्य कुछ पानेकी इच्छासे धर्मका व्यापार करता है, वह धर्मवादी पुरुषोंकी दृष्टिमें हीन और निन्दनीय है
yudhiṣṭhira uvāca | dharma eva manaḥ kṛṣṇe svabhāvāccaiva me dhṛtam | dharmavāṇijyako hīno jaghanyo dharmavādinām ||
Wika ni Yudhiṣṭhira: “O Kṛṣṇā (Draupadī), likás sa aking kalooban na mahigpit na nakatali sa dharma. Hindi ko isinasagawa ang katuwiran dahil sa kasakiman sa gantimpala; bagkus, sa pagtanaw sa asal ng mga banal at sa hindi paglabag sa hanggahan ng mga śāstra, nananatili akong tapat sa dharma. Ngunit ang gumagawang kalakalan ang dharma—na isinasagawa ito upang may mapala—ay itinuturing ng mga nagsasalita tungkol sa dharma na hamak at kasuklam-suklam.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Dharma should be practiced from inner conviction and respect for śāstric limits, not as a means to obtain rewards. Treating virtue as a transaction (dharmavāṇijya) is condemned as morally inferior.
In the forest-exile setting, Yudhiṣṭhira responds to Draupadī (addressed as Kṛṣṇā), explaining his steadfast commitment to dharma and rejecting the idea of performing righteousness for personal gain.