अध्याय ३० — क्रोधदोषाः क्षमाप्रशंसा च
Defects of Anger and the Praise of Forbearance
द्रौपदी और भीमसेनका युधिष्ठिरसे संवाद त्वां च व्यसनमभ्यागादिदं भारत दुःसहम् । यत् त्वं नाहसि नापीमे भ्रातरस्ते महौजस:,भारत! इसी कारण तो आपपर भी यह दुःसह संकट आ गया, जिसके योग्य न तो आप हैं और न आपके महातेजस्वी ये भाई ही हैं
tvāṁ ca vyasanam abhyāgād idaṁ bhārata duḥsaham | yat tvaṁ nārhasi nāpīme bhrātaras te mahaujasāḥ ||
O Bhārata (inapo ni Bharata), ang di-matiis na kapahamakan na ito ay dumating din sa iyo—gayong hindi mo ito nararapat, ni nararapat man ng iyong mga kapatid na makapangyarihan. Ipinahihiwatig ng pahayag ang di-pagkakatugma sa katarungang moral sa pagitan ng asal ng mga Pāṇḍava at ng pagdurusang ipinataw sa kanila: ang pagdurusang ito’y hindi makatarungang bunga ng kanilang gawa, kundi isang di-makatarungang pasaning dapat tiisin nang may matatag na loob.
युधिछिर उवाच
The verse highlights the ethical tension between merit and suffering: even the righteous may face unbearable adversity. It points toward endurance and moral steadiness when misfortune is undeserved, reinforcing the Mahābhārata’s reflection on dharma under pressure.
In the forest-exile context, the speaker addresses Yudhiṣṭhira as 'Bhārata' and laments that an unbearable calamity has befallen him, despite neither him nor his powerful brothers deserving such hardship—framing the Pāṇḍavas’ plight as grievous and unjust.