Shloka 52
Kṣānti–Tejas Viveka: Prahlāda’s Instruction to Bali
Draupadī’s Application
इस समय भरतवंशके विनाशके लिये यह बड़ा भयंकर समय आ गया है। भामिनि! मेरा पहलेसे ही ऐसा निश्चित मत है कि सुयोधन कभी भी इस प्रकार क्षमा-भावको नहीं अपना सकता, वह इसके योग्य नहीं है। मैं इसके योग्य हूँ, इसलिये क्षमा मेरा ही आश्रय लेती है ।। एतदात्मवतां वृत्तमेष धर्म: सनातन: । क्षमा चैवानृशंस्यं च तत् कर्तास्म्यहमज्जसा,क्षमा और दया यही जितात्मा पुरुषोंका सदाचार है और यही सनातनधर्म है, अतः मैं यथार्थ रूपसे क्षमा और दयाको ही अपनाऊँगा
etad ātmavatāṁ vṛttam eṣa dharmaḥ sanātanaḥ | kṣamā caivānṛśaṁsyaṁ ca tat kartāsmy aham ajjasā ||
Wika ni Yudhiṣṭhira: “Dumating na ang nakapanghihilakbot na panahong ito, na maghahatid sa pagkapuksa ng angkan ng Bharata. O marikit! Matagal ko nang tiyak na si Suyodhana ay hindi makapagtataglay ng ganitong diwa ng pagpapatawad—hindi siya karapat-dapat. Ako ang karapat-dapat; kaya sa akin sumisilong ang pagpapatawad. Ito ang asal ng mga may pagpipigil-sa-sarili; ito ang walang hanggang Dharma. Pagpapatawad at habag—ito ang tunay kong yayakapin at isasagawa, nang walang pag-aatubili.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse presents forgiveness (kṣamā) and non-cruel compassion (anṛśaṁsya) as the defining conduct of the self-controlled and as eternal Dharma; Yudhiṣṭhira vows to embody these virtues as his deliberate ethical stance.
In the forest-exile context, Yudhiṣṭhira contrasts his own commitment to forgiveness with Suyodhana’s incapacity for such restraint, framing the coming conflict as morally charged while reaffirming his personal adherence to compassionate Dharma.