Shloka 4
Karṇa–Sūrya Saṃvāda: Satya, Dāna, and the Amoghā Śakti (कर्ण–सूर्यसंवादः)
कपाटलयन्त्रदुर्धर्षा बभूवु: सहुडोपला: । साशीविषघटायोधा: ससर्जरसपांसव:,“मजबूत किवाड़ लगे थे और गोला बरसानेवाले यन्त्र (मशीनें) यथास्थान लगे थे। इनके सिवा वहाँ बहुत-से शृंग और गोले जमा किये गये थे। इन सब कारणोंसे इन खाइयोंको पार करना बहुत कठिन था। विषधर सर्पोंके समूह, सैनिक, सर्जरस (लाह) और धूल--इन सबसे संयुक्त और सुरक्षित होनेके कारण भी वे खाइयाँ दुर्गम थीं
kapāṭa-yantra-durdharṣā babhūvuḥ sahuḍopalāḥ | sa-āśīviṣa-ghaṭā-yodhāḥ sa-sarjara-pāṃsavaḥ ||
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Naging halos di-malulusob ang mga iyon dahil sa matitibay na tarangkahan at mga makinang pandigma na mahirap lapitan, na nakapuwesto sa kani-kanilang lugar, kasama ang mga bunton ng bato at mga ipinatatamang bala. Lalo pa itong pinatibay ng mga pangkat ng makamandag na ahas, mga detatsment ng mandirigma, at mga imbakan ng sarjara (laka/dagta) at alikabok—kaya’t ang pagtawid sa mga trintserang iyon ay lubhang napakahirap.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how layered defenses—mechanical, material, and living—can make an obstacle nearly insurmountable, underscoring the ethical reality that violence and fear often escalate through strategic ingenuity rather than righteousness.
Mārkaṇḍeya describes formidable defensive arrangements: strong gates, engines, piles of stones/missiles, and additional protections such as venomous serpents, stationed warriors, and materials like lac/resin and dust, making the trenches/moats extremely hard to cross.