Shloka 16
कुम्भकर्णवधः — Kumbhakarṇa’s Fall and the Renewal of the Engagement
यस्याद्य कर्म द्रक्ष्यसे मूढसत्त्व शतक्रतोर्वा दैत्यसेनासु संख्ये । शूर: कृतास्त्रो मतिमान् मनस्वी प्रियड्करो धर्मसुतस्य राज्ञ:,जो खड्गद्वारा युद्ध करनेकी कलामें कुशल हैं, जिनका हाथ बड़ी फुर्तीसे अदभुत पैंतरे दिखाता हुआ चलता है, जो परम बुद्धिमान् और अद्वितीय वीर हैं, वे सहदेव मेरे पाँचवें पति हैं। ओ मूढ़ प्राणी! जैसे दैत्योंकी सेनामें देवराज इन्द्रका पराक्रम प्रकट होता है, उसी प्रकार युद्धमें तू आज सहदेवका महान् पौरुष देखेगा। वे शौर्यसम्पन्न, अस्त्रविद्याके विशेषज्ञ, बुद्धिमान, मनस्वी तथा धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिरका प्रिय करनेवाले हैं
vaiśampāyana uvāca |
yasyādya karma drakṣyase mūḍhasattva śatakrator vā daityasenāsu saṅkhye |
śūraḥ kṛtāstro matimān manasvī priyāṅkaro dharmasutasya rājñaḥ ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: “O nalilinlang, ngayon ay masasaksihan mo ang gawa at lakas ng bayaning iyon—gaya ng kapangyarihan ni Śatakratu (Indra) na nahahayag sa gitna ng hanay ng mga hukbo ng Daitya sa labanan. Siya’y matapang na mandirigma, ganap na sinanay sa paggamit ng mga sandata, matalino at mataas ang loob, at laging nakatuon sa kung ano ang mahal at kapaki-pakinabang sa haring isinilang sa dharma (Yudhiṣṭhira).”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
True martial excellence is framed ethically: the warrior’s prowess is praised not merely for violence, but for disciplined training (kṛtāstra), intelligence (matimān), and loyal service to the dharma-centered king (dharmasuta). Power is validated when aligned with righteous kingship and duty.
The narrator Vaiśampāyana describes an impending display of a warrior’s valor, comparing it to Indra’s might against the Daityas. The verse functions as a proclamation of confidence: the opponent will ‘see today’ the hero’s exploit in battle, emphasizing his competence and devotion to Yudhiṣṭhira.