Shloka 16
Rāma’s Abhiṣeka Plan, Kaikeyī’s Boon, and the Initiation of the Exile
Mārkaṇḍeya’s Account
ततस्तदन्नं रसवत् स एव क्षुधयान्वित: । बुभुजे कृत्स्नमुन्मत्त: प्रादात् तस्मै च मुदूगल:,मुद्गलने उनसे कहा--“महर्षे!! आपका स्वागत है, ऐसा कहकर उन्होंने पाद्य, उत्तम अर्घ्य तथा आचमनीय आदि पूजनकी सामग्री भेंट की। तत्पश्चात् उन व्रतधारी अतिथिसेवी महर्षि मुद्गलने बड़ी श्रद्धाके साथ उन्मत्त-वेशधारी भूखे तपस्वी दुर्वासाको भोजन अर्पित किया। वह अन्न बड़ा स्वादिष्ट था। वे उन्मत्त मुनि भूखे तो थे ही, परोसी हुई सारी रसोई खा गये। तब महर्षि मुद्गलने उन्हें और भोजन दिया
tatastadannaṁ rasavat sa eva kṣudhāyānvitaḥ | bubhuje kṛtsnam unmattaḥ prādāt tasmai ca mudūgalaḥ ||
Pagkaraan, ang pagkaing iyon ay naging tunay na masarap. Ang asetik—na patuloy na ginigiit ng gutom at kumikilos na wari’y baliw—ay kinain ang buong handa. Kaya’t si Mudūgala ay nagbigay pa sa kanya ng dagdag na pagkain. Ipinakikita ng pangyayaring ito ang diwa ng atithi-sevā: ang pantas na may tahanan ay hindi sumusukat ng pagbibigay ayon sa pagpipigil ng panauhin, kundi ayon sa sarili niyang panata ng pagtanggap at habag.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse highlights atithi-dharma: a virtuous host continues to serve a guest without resentment, even when the guest behaves excessively. Mudūgala’s readiness to give more after his entire meal is consumed models generosity, patience, and steadfastness in vows.
A hungry ascetic guest, behaving like an unmatta (frenzied/madman), eats all the food that has been offered. Instead of reacting with anger or withdrawal, the sage Mudūgala responds by giving him additional food, demonstrating exemplary hospitality.