Shloka 16
Agni’s Withdrawal to the Forest and Identification with Āṅgirasa (अग्न्याङ्गिरस-इतिहासः)
शुश्रूषणपरा नित्यं सततं संयतेन्द्रिया । पतिके लिये जो हितकर कार्य जान पड़ता उसमें भी वह सदा संलग्न रहती थी। देवताओंकी पूजा, अतिथियोंके सत्कार, भृत्योंके भरण-पोषण और सास-ससुरकी सेवामें भी वह सर्वदा तत्पर रहती थी। अपने मन और इन्द्रियोंपर वह निरन्तर पूर्ण संयम रखती थी।। सा ब्राह्मणं तदा दृष्टवा संस्थितं भैक्ष्यकाड्क्षिणम् | कुर्वती पतिशुश्रूषां सस्माराथ शुभेक्षणा
śuśrūṣaṇaparā nityaṃ satataṃ saṃyatendriyā | sā brāhmaṇaṃ tadā dṛṣṭvā saṃsthitaṃ bhaikṣyakāṅkṣiṇam | kurvatī patiśuśrūṣāṃ sasmārātha śubhekṣaṇā ||
Wika ni Mārkaṇḍeya: Siya’y laging nakatuon sa paglilingkod, palaging may pagpipigil sa sarili at matatag sa pagpapaamo ng mga pandama. Anumang maunawaan niyang makabubuti sa kanyang asawa, doon siya’y walang humpay na nagsisikap. Masigasig siya sa pagsamba sa mga diyos, sa marangal na pagtanggap sa mga panauhin, sa pag-aaruga sa mga lingkod ng sambahayan, at sa paglilingkod sa mga biyenan, habang mahigpit na pinananatili ang isip at mga pandama sa disiplina. Nang magkagayon, nang makita niya ang isang brāhmaṇa na nakatayo roon at humihingi ng limos, ang babaeng may mapalad na mga mata—bagaman abala sa pag-aasikaso sa asawa—ay naalaala ang nararapat gawin.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights gṛhastha-dharma: disciplined self-restraint and steady service—especially to one’s spouse, elders, guests, and dependents—so that ethical action becomes prompt and mindful even amid daily duties.
A virtuous woman, constantly engaged in serving her husband and maintaining household duties with self-control, notices a brāhmaṇa who has come seeking alms; upon seeing him, she remembers her obligation of hospitality and what should be done next.