Shloka 42
ब्राह्मणानुयात्रा—शौनकोपदेशः
Brāhmaṇas Follow into Exile and Śaunaka’s Instruction
तस्मादर्थागमा: सर्वे मनोमोहविवर्धना: । कार्पण्यं दर्पमानौ च भयमुद्वेग एव च,“इसलिये धन-प्राप्तिके सभी उपाय मनमें मोह बढ़ानेवाले हैं। कृपणता, घमण्ड, अभिमान, भय और उद्वेग इन्हें विद्वानोंने देहधारियोंके लिये धनजनित दुःख माना है। धनके उपार्जन, संरक्षण तथा व्ययमें मनुष्य महान् दुःख सहन करते हैं और धनके ही कारण एक- दूसरेको मार डालते हैं। धनको त्यागनेमें भी महान् दुःख होता है और यदि उसकी रक्षा की जाय तो वह शत्रुका-सा काम करता है:
tasmād arthāgamāḥ sarve manomohavivardhanāḥ | kārpaṇyaṃ darpamānau ca bhayam udvega eva ca |
Kaya nga, ang lahat ng paraan ng pagkamal ng yaman ay lalo lamang nagpapalago ng pagkalito sa isip. Mula sa yaman, sa mga may katawan, sumisibol ang kasakiman at pagkakuripot, pagmamataas at pag-aakalang dakila ang sarili, takot, at walang humpay na pagkabalisa—mga pagdurusang kinikilala ng marurunong na bunga ng yaman.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse warns that the pursuit and acquisition of wealth tends to intensify mental delusion and gives rise to ethical and psychological faults—miserliness, arrogance, pride, fear, and anxiety—so the wise treat wealth as a frequent source of suffering for embodied life.
Vaiśampāyana continues a reflective discourse in the early Vana Parva, characterizing wealth-acquisition as spiritually and psychologically hazardous, setting a moral frame that critiques attachment to artha and its consequences.