Shloka 23
ब्राह्मणानुयात्रा—शौनकोपदेशः
Brāhmaṇas Follow into Exile and Śaunaka’s Instruction
तदा तत्प्रतिकाराच्च सततं चाविचिन्तनात् । आधिव्याधिप्रशमनं क्रियायोगद्धयेन तु,'समयपर इन चारों कारणोंका प्रतीकार करना एवं कभी भी उसका चिन्तन न करना --ये दो क्रियायोग (दुःखनिवारक उपाय) हैं। इन्हींसे आधि-व्याधिकी शान्ति होती है
tadā tatpratikārāc ca satataṁ cāvicintanāt | ādhivyādhipraśamanaṁ kriyāyogadvayena tu ||
Wika ni Vaiśampāyana: “Kung gayon, ang pagharap at pag-alis sa mga sanhi sa tamang panahon, at ang hindi pagkapit ng isip sa mga iyon—ang dalawang ito ang tinatawag na dalawang disiplina ng pagkilos (kriyā-yoga). Sa pamamagitan nila, napapawi ang dalamhati ng isip at ang karamdaman ng katawan.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Two practical means relieve both mental distress (ādhi) and bodily illness (vyādhi): (1) actively applying countermeasures to the causes, and (2) refusing to brood over them—i.e., sustained remedial action paired with disciplined non-rumination.
In Vaiśampāyana’s narration, a reflective instruction is given on how suffering is reduced: the text frames healing as a twofold kriyāyoga—practical intervention and mental restraint—presented as a general principle for calming affliction.