Shloka 86
इन्द्रद्युम्नोपाख्यानम्
Indradyumna Upākhyāna: On Kīrti, Smṛti, and Restoration
जनं परिजन चापि युगान्ते पर्युपस्थिते । युगान्तकाल उपस्थित होनेपर बिजलीकी कड़कके समान कड़वी बोली बोलनेवाले कौवे, हाथी, शकुन, पशु और पक्षी आदि बड़ी कठोर वाणी बोलेंगे। उस समयके मनुष्य अपने मित्रों, सम्बन्धियों, सेवकों तथा कुट॒म्बीजनोंको भी अकारण त्याग देंगे || ८४-८५३ || अथ देशान् दिशश्वापि पत्तनानि पुराणि च,प्रायः लोग स्वदेश छोड़कर दूसरे देशों, दिशाओं, नगरों और गाँवोंका आश्रय लेंगे और हा तात! हा पुत्र! इत्यादि रूपसे अत्यन्त दुःखद वाणीमें एक-दूसरेको पुकारते हुए इस पृथ्वीपर विचरेंगे। युगान्तकालमें संसारकी यही दशा होगी। उस समय एक ही साथ समस्त लोकोंका भयंकर संहार होगा
mārkaṇḍeya uvāca |
janaṁ parijanaṁ cāpi yugānte paryupasthite |
atha deśān diśaś cāpi pattanāni purāṇi ca |
Wika ni Mārkaṇḍeya: “Kapag papalapit na ang wakas ng panahon, iiwan ng mga tao maging ang sarili nilang sambahayan at mga umaasa sa kanila. Sa panahong iyon, maririnig sa mga nilalang ang mapapait na hiyaw na tila dagundong ng kidlat: ang mga uwak, elepante, mga ibong pangitain, mababangis na hayop, at iba pang ibon ay magbubuga ng nakapanghihilakbot na tunog. Pagkaraan, ang mga tao, nang walang dahilan, ay tatalikdan ang mga kaibigan, kamag-anak, mga lingkod, at mga kasapi ng pamilya. Pagkatapos, iiwan ang sariling lupain at hahanap ng kanlungan sa ibang mga pook at mga dako, sa mga bayan at nayon; gagala sa ibabaw ng daigdig at magtatawagan sa tinig ng matinding dalamhati—‘O ama!’ ‘O anak!’ Ganyan ang magiging kalagayan ng sanlibutan sa wakas ng panahon, kapag ang kakila-kilabot na paglipol sa lahat ng nilalang ay sabay-sabay na sumiklab.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage warns that when dharma collapses at the end of an age, social bonds and basic human duties—loyalty to family, compassion, and responsibility—disintegrate. It frames ethical decay as both a symptom and a cause of wider cosmic and societal catastrophe.
Mārkaṇḍeya describes apocalyptic portents of yugānta: ominous cries among animals and birds, people abandoning even close relations, mass displacement from homelands, and anguished wandering—culminating in a simultaneous, terrifying destruction of the worlds.