इन्द्रद्युम्नोपाख्यानम्
Indradyumna Upākhyāna: On Kīrti, Smṛti, and Restoration
अट्टशूला जनपदा: शिवशूलाश्षतुष्पथा: । केशशूला: स्त्रियश्वापि भविष्यन्ति युगक्षये,युगक्षयकालमें सभी देशोंके लोग अन्न बेचेंगे। ब्राह्मण वेदविक्रय करेंगे और स्त्रियाँ वेश्या वृत्ति अपना लेंगी
mārkaṇḍeya uvāca |
aṭṭaśūlā janapadāḥ śivaśūlāś catuṣpathāḥ |
keśaśūlāḥ striyaś cāpi bhaviṣyanti yugakṣaye ||
Wika ni Mārkaṇḍeya: “Sa pagkalusaw ng yugto (yuga-kṣaya), ang buhay ng lipunan ay magiging pahirap: ang mga lalawigan ay tila tinuhog ng mga sibat; ang mga sangandaan ay magiging pook ng sindak at karahasan; at maging ang mga babae ay dadapuan ng ‘buhok na parang sibat’—tanda ng dalamhati, kaguluhan, at pagguho ng hiya at dangal ng tahanan. Ito ang mga palatandaan ng pagbagsak ng asal kapag humihina ang dharma at gumuho ang kabuhayan, kaligtasan, at pagpipigil sa sarili ng lipunan.”
मार्कण्डेय उवाच
The verse presents omens of yuga-kṣaya: when dharma declines, social spaces (realms and crossroads) become unsafe and people’s lives are marked by pain and disorder. It warns that ethical collapse manifests outwardly as insecurity, exploitation, and the breakdown of social restraint.
Mārkaṇḍeya is describing future degenerative conditions at the end of an age. Using compressed metaphors (‘spear-like’ affliction), he depicts widespread suffering in the land, fear at public junctions, and distressing changes in women’s condition—signals of a society entering moral and civic breakdown.