Shloka 43
इन्द्रद्युम्नोपाख्यानम्
Indradyumna Upākhyāna: On Kīrti, Smṛti, and Restoration
न क्ष॑ंस्यति पिता पुत्र पुत्रश्न पितरं तथा । भार्याश्व पतिशुश्रूषां न करिष्यन्ति संक्षये,युगक्षय-कालमें पिता पुत्रके अपराधको क्षमा नहीं करेंगे और पुत्र भी पिताकी बात नहीं सहेगा। स्त्रियाँ अपने पतियोंकी सेवा छोड़ देंगी
na kṣaṁsyati pitā putraṁ putraś ca pitaraṁ tathā | bhāryāś ca patiśuśrūṣāṁ na kariṣyanti saṁkṣaye ||
Wika ni Mārkaṇḍeya: “Sa panahon ng pagguho ng daigdig, ang ama ay hindi na magpapatawad sa kasalanan ng anak, at ang anak naman ay hindi na magtitiis (o tatanggap) sa ama. Ang mga asawa rin ay tatalikuran ang tapat na paglilingkod sa kanilang mga kabiyak. Kaya habang lumulubha ang panahon, guguho ang mga bigkis ng pagtitimpi, paggalang, at tungkulin sa tahanan.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse warns that when dharma declines, the first visible symptom is the breakdown of forbearance and duty within the household: parents and children stop forgiving each other, and spouses abandon mutual obligations. Ethical life is shown to depend on kṣamā (forgiveness) and gṛhastha-dharma (household responsibilities).
Mārkaṇḍeya is describing signs of an age of degeneration (yuga-kṣaya): social and familial relationships become harsh, respect between father and son collapses, and wives no longer maintain traditional service and care toward husbands—illustrating a broader erosion of social order.