Shloka 11
Bhīmasena’s Capture by the Serpent and Nahūṣa’s Self-Disclosure (भीमसेन-भुजङ्गग्रहणं नहुषोपाख्यानप्रस्तावः)
पीड्यमाना: समुत्थाय पाण्डवं पर्यवारयन् वेपमाना: प्राउ्जलयस्ते सर्वे विकृतानना:,द्विजातियोंको किसी प्रकार भी वेदोंका भान नहीं हो पाता था। जनमेजय! भूमिके भीतर जो प्राणी निवास करते थे, वे भी पीड़ित हो उठे और अर्जुनको सब ओरसे घेरकर खड़े हो गये। उन सबके मुखपर विकृति आ गयी थी। वे हाथ जोड़े हुए थर-थर काँप रहे थे और अस्त्रोंके तेजसे संतप्त हो धनंजयसे प्राणोंकी भिक्षा माँग रहे थे। इसी समय ब्रह्मर्षि, सिद्ध महर्षि, समस्त जंगम प्राणी, श्रेष्ठ देवर्षि, देवता, यक्ष, राक्षस, गन्धर्व, पक्षी तथा आकाशचारी प्राणी सभी वहाँ आकर उपस्थित हो गये
pīḍyamānāḥ samutthāya pāṇḍavaṃ paryavārayan | vepamānāḥ prāñjalayas te sarve vikṛtānanāḥ ||
Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: Pinahihirapan, sila’y tumindig at pinalibutan ang Pāṇḍava sa lahat ng panig. Nanginginig, nakapagdaupang-palad sa pagsusumamo, silang lahat ay nakatayo roon na ang mga mukha’y baluktot sa takot at pagdurusa—nilulunod ng naglalagablab na kapangyarihan ng kaniyang mga sandata—at humihingi kay Dhanañjaya (Arjuna) ng awa para sa kanilang buhay. Sa sandaling iyon, dumating din at nagpakita roon ang mga brahmarṣi at mga siddha-muni, ang lahat ng nilalang na gumagalaw, ang mga pangunahing devarṣi, ang mga diyos, mga yakṣa, mga rākṣasa, mga gandharva, mga ibon, at iba pang mga nilalang na naglalakbay sa himpapawid.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Power, especially when it becomes overwhelming, imposes an ethical responsibility: those who can destroy must also know when to restrain. The scene highlights how beings seek refuge (prāñjali) before superior force, reminding the listener that true dharma includes compassion and measured use of strength.
Afflicted beings rise up and encircle the Pāṇḍava (Arjuna), trembling with folded hands and fearful, their faces distorted. They plead for their lives under the scorching brilliance of his weapons. Simultaneously, many classes of sages, gods, and other beings gather as witnesses to the extraordinary event.