Shloka 68
निवातकवचवधः — Arjuna’s Neutralization of the Nivātakavacas
Vajra-astra deployment
प्रायक्षित्तं च वेत्थ त्वं प्रतिघातं च सर्वश: । ततो गुर्वर्थकालो<यं समुत्पन्न: परंतप,“वीर! अस्त्र-युद्धमें तुम्हारा सामना कर सके, ऐसा कोई योद्धा नहीं होगा। कुरुश्रेष्ठ! तुम सर्वदा सावधान रहते हो, प्रत्येक कार्यमें कुशल हो, जितेन्द्रिय, सत्यवादी और ब्राह्मणभक्त हो; तुम्हें अस्त्र-शस्त्रोंका ज्ञान है और तुम अद्भुत शौर्यसे सम्पन्न हो। पार्थ! तुमने पाँच विधियोंसहित पंद्रह अस्त्र प्राप्त किये हैं, अतः इस भूतलपर तुम्हारे-जैसा शूर दूसरा कोई नहीं है। परंतप धनंजय! प्रयोग, उपसंहार, आवृत्ति, प्रायश्चित्त- और प्रतिघातर --ये अस्त्रोंकी पाँच विधियाँ हैं; तुम इन सबका पूर्ण ज्ञान प्राप्त कर चुके हो। अत: अब गुरुदक्षिणा देनेका समय आ गया है
prāyaścittaṃ ca vettha tvaṃ pratighātaṃ ca sarvaśaḥ | tato gurvarthakālo 'yaṃ samutpannaḥ paraṃtapa ||
Nalalaman mo rin, sa lahat ng paraan, ang pamamaraan ng pagtubos-sala at ang paraan ng panlaban. Kaya, O tagasunog ng mga kaaway, sumapit na ngayon ang panahon upang ibigay ang nararapat sa guro—ang gurudakṣiṇā, ang handog na ukol sa maestro.
अजुन उवाच
Educational Q&A
True mastery includes knowing how to correct, neutralize, and atone for errors in the use of power; with such mastery comes the ethical duty to honor one’s teacher through guru-dakṣiṇā.
The speaker affirms the addressee’s complete knowledge of key weapon-procedures—especially expiation (prāyaścitta) and counteraction (pratighāta)—and concludes that the proper moment has arrived to render what is due to the guru (the teacher’s fee/service).