Shloka 67
निवातकवचवधः — Arjuna’s Neutralization of the Nivātakavacas
Vajra-astra deployment
पज्चभिर्विधिश्रि: पार्थ विद्यते न त्वया सम: । प्रयोगमुपसंहारमावृत्ति च धनंजय,“वीर! अस्त्र-युद्धमें तुम्हारा सामना कर सके, ऐसा कोई योद्धा नहीं होगा। कुरुश्रेष्ठ! तुम सर्वदा सावधान रहते हो, प्रत्येक कार्यमें कुशल हो, जितेन्द्रिय, सत्यवादी और ब्राह्मणभक्त हो; तुम्हें अस्त्र-शस्त्रोंका ज्ञान है और तुम अद्भुत शौर्यसे सम्पन्न हो। पार्थ! तुमने पाँच विधियोंसहित पंद्रह अस्त्र प्राप्त किये हैं, अतः इस भूतलपर तुम्हारे-जैसा शूर दूसरा कोई नहीं है। परंतप धनंजय! प्रयोग, उपसंहार, आवृत्ति, प्रायश्चित्त- और प्रतिघातर --ये अस्त्रोंकी पाँच विधियाँ हैं; तुम इन सबका पूर्ण ज्ञान प्राप्त कर चुके हो। अत: अब गुरुदक्षिणा देनेका समय आ गया है
arjuna uvāca | pañcabhir vidhībhiḥ pārtha vidyate na tvayā samaḥ | prayogam upasaṁhāram āvṛttiṁ ca dhanaṁjaya ||
Wika ni Arjuna: “O Pārtha, sa daigdig na ito’y walang kapantay mo, sapagkat taglay mo ang mga sandata kasama ang limang wastong pamamaraan nito. O Dhanañjaya, ganap mong nalalaman ang paglalapat sa digmaan, ang pag-urong, at ang pag-uulit. Kaya dumating na ang panahon upang ibigay ang nararapat sa guro.”
अजुन उवाच
Educational Q&A
Mastery is not merely possessing power (astras) but knowing the disciplined procedures for its ethical use—how to apply, withdraw, and repeat it correctly—and then honoring the guru through proper recompense (guru-dakṣiṇā).
Arjuna addresses himself by epithets (Pārtha, Dhanañjaya) in a formal heroic register, emphasizing that he has learned the complete operational methods of astras (including application and withdrawal). This serves as a transition to the obligation of offering guru-dakṣiṇā after completing instruction.