Shloka 16
Bhīma’s Entry into Kubera’s Nalinī and the Taking of Saugandhika Lotuses (सौगन्धिकोत्पल-ग्रहणम्)
चमूं विगाह्[ शत्रूणां शरशक्तिसमाकुलाम् | यदा सिंहरवं वीर करिष्यसि महाबल,“महाबली वीर! जब तुम बाण और शक्तिके आघातसे व्याकुल हुई शत्रुओंकी सेनामें घुसकर सिंहनाद करोगे, उस समय मैं अपनी गर्जनासे तुम्हारे उस सिंहनादको और बढ़ा दूँगा। उसके सिवा अर्जुनकी ध्वजापर बैठकर मैं ऐसी भीषण गर्जना करूँगा, जो शत्रुओंके प्राणोंको हरनेवाली होगी, जिससे तुमलोग उन्हें सुगमतासे मार सकोगे।” पाण्डवोंका आनन्द बढ़ानेवाले भीमसेनसे ऐसा कहकर हनुमानजीने उन्हें जानेके लिये मार्ग बता दिया और स्वयं वहीं अन्तर्धान हो गये
camūṁ vigāhya śatrūṇāṁ śaraśakti-samākulām | yadā siṁha-ravaṁ vīra kariṣyasi mahā-bala ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: “O makapangyarihang bayani, kapag sumuong ka sa hanay ng kaaway—na siksik sa hagupit ng mga palaso at sibat—at magpalahaw na tila leon, palalakasin ko ang iyong sigaw sa sarili kong dagundong. At higit pa, uupo ako sa watawat ni Arjuna at magpapakawala ng nakapanghihilakbot na sigaw na wari’y kumakaltas sa hininga ng mga kaaway, upang madali ninyo silang mapabagsak.” Pagkasabi nito kay Bhīmasena, na nagpapasaya sa mga Pāṇḍava, itinuro ni Hanumān ang daan ng pag-alis at saka naglaho roon din.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
True strength is supported by righteous alliance and devotion: the warrior’s courage (siṁha-rava) is not mere noise but a moral resolve, and divine support (Hanumān’s roar from Arjuna’s banner) symbolizes that dharmic effort is amplified when aligned with higher purpose and disciplined valor.
Hanumān promises Bhīma that when Bhīma charges into the enemy ranks and roars like a lion, Hanumān will magnify that roar and, later, from Arjuna’s banner, unleash a terrifying cry that breaks the enemies’ spirit—after which Hanumān indicates the way for Bhīma to depart and then disappears.