Shloka 18
Śibi’s Weighing of Dharma
The Hawk and the Dove Trial) — शिबेर्धर्मतुला (श्येन-कपोतोक्तिः
नरश्रेष्ठ) इस देशमें दूसरी आश्वर्यकी बात यह है कि यहाँ निवास करनेवाले साधकको युगके अन्तमें पार्षदों तथा पार्वतीसहित इच्छानुसार रूप धारण करनेवाले भगवान् शंकरका प्रत्यक्ष दर्शन होता है। इस सरोवरके तटपर चैत्र मासमें कल्याणकामी याजक पुरुष अनेक प्रकारके यज्ञोंद्वारा परिवारसहित पिनाकधारी भगवान् शिवकी आराधना करते हैं। इस तालाबमें श्रद्धापूर्वक स्नान एवं आचमन करके पापमुक्त हुआ जितेन्द्रिय पुरुष शुभ लोकोंमें जाता है; इसमें संशय नहीं है। यह सरोवर उज्जानक नामसे प्रसिद्ध है। यहाँ भगवान् स्कन्द तथा अरुन्धतीसहित महर्षि वसिष्ठने साधना करके सिद्धि एवं शान्ति प्राप्त की है ।। १४-- १७ || हृदश्न कुशवानेष यत्र पद्म॑ कुशेशयम् | आश्रमश्चैव रुक्मिण्या यत्राशाम्यदकोपना
hṛdaś ca kuśavāneṣa yatra padmaṁ kuśeśayam | āśramaś caiva rukmiṇyā yatrāśāmyad akopanā ||
“O pinakadakila sa mga tao! Sa lupaing ito ay may isa pang kababalaghan: ang nagsasagawa ng sādhana na naninirahan dito, sa wakas ng isang yuga, ay magkakaroon ng tuwirang darśana kay Bhagavān Śaṅkara—na nakapaghahawak ng anyo ayon sa nais—kasama ang Kaniyang mga kasamahan at si Pārvatī. Sa pampang ng lawang ito, sa buwan ng Caitra, ang mga yajaka na naghahangad ng kabutihan ay sumasamba kay Bhagavān Śiva, ang may hawak ng Pināka, sa pamamagitan ng sari-saring yajña, kasama ang kanilang mga kasama at sambahayan. Ang sinumang may śraddhā na maligo at magsagawa ng ācaman sa lawaing ito, at maging malaya sa kasalanan—na may pagpipigil sa mga pandama—ay tutungo sa mga mapalad na daigdig; walang pag-aalinlangan. Ang lawang ito ay tanyag sa pangalang Ujjānaka. Dito, si Bhagavān Skanda at ang Mahārṣi Vasiṣṭha, kasama si Arundhatī, ay nagsagawa ng tapas at nagkamit ng siddhi at kapayapaan. “Narito ang lawa at ang luntiang gubat ng damong kuśa, kung saan ang lotus—na nakahimlay sa kuśa—ay namumukadkad. Narito rin ang hermitage ni Rukmiṇī, kung saan ang maamong babae, malaya sa galit, ay nakatagpo ng katahimikan.”
लोगश उवाच
Educational Q&A
The verse highlights tīrtha-like sacred space: natural purity (lake, lotus, kuśa) and the ethical ideal of inner pacification (śama) embodied by the ‘akopanā’—one free from anger—suggesting that holiness is tied to self-control and calmness.
The speaker points out a specific sacred locale—its lake, kuśa-grove, and lotus—and identifies an associated hermitage belonging to Rukmiṇī, noting that this is a place where she attained calmness.