Shloka 43
Ṛśyaśṛṅgopākhyāna-praveśaḥ — Lomāśa narrates the origins of Ṛśyaśṛṅga and the Anga drought (ऋश्यशृङ्गोपाख्यान-प्रवेशः)
पुरोहितापचाराच्च तस्य राज्ञो यदृच्छया । न ववर्ष सहस्राक्षस्ततो5पीड्यन्त वै प्रजा:,उन्होंने जान-बूझकर एक ब्राह्मणके साथ मिथ्या व्यवहार किया--यह बात हमारे सुननेमें आयी है। इसी अपराधके कारण ब्राह्मणोंने राजा लोमपादको त्याग दिया था। राजाने पुरोहितपर मनमाना दोषारोपण किया था, इसलिये इन्द्रने उनके राज्यमें वर्षा बंद कर दी। इस अनावृष्टिके कारण प्रजाको बड़ा कष्ट होने लगा
purohitāpacārāc ca tasya rājño yadṛcchayā | na vavarṣa sahasrākṣas tato 'pīḍyanta vai prajāḥ ||
Dahil ang haring iyon, sa isang pabaya at di-sinasadyang pagkukulang, ay nagkasala laban sa kanyang purohita (pari ng palasyo), si Sahasrākṣa (Indra) ay hindi nagpaulan. Kaya’t ang mga tao’y tunay na napighati—nagdusa sa tagtuyot na idinulot ng pagwawalang-bahala ng pinuno sa kabanalan ng tungkuling pari at sa kaayusang moral na pinangangalagaan nito.
लोगश उवाच
Educational Q&A
A ruler’s ethical failure—especially disrespect or wrongdoing toward the priestly office that safeguards ritual and moral order—can disrupt prosperity for the whole realm. The verse links personal misconduct in leadership to collective suffering, emphasizing responsibility and dharma in governance.
The speaker explains that Indra stopped sending rain because the king committed an offence against his purohita. The resulting drought causes severe distress among the people, establishing a cause-and-effect chain between the king’s wrongdoing and the kingdom’s calamity.