Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

सगरोपाख्यानम् — कपिलकोपः, अंशुमतः विनयः, तथा भगीरथपरम्परा

Sagara Upākhyāna: Kapila’s Wrath, Aṃśumān’s Reverence, and the Bhāgīratha Line

महता कालयोगेन प्रकृतिं यास्यतेडर्णव: । ज्ञातींश्र कारणं कृत्वा महाराजो भगीरथ:

mahatā kālayogena prakṛtiṁ yāsyate 'rṇavaḥ | jñātīn śrāddha-kāraṇaṁ kṛtvā mahārājo bhagīrathaḥ ||

Sa pag-ikot ng dakilang panahon, ang karagatan ay babalik sa likas nitong kalagayan. Pagkaraan nito, si Haring Bhagīratha, na gagawing dahilan ang mga yumao niyang kamag-anak para sa mga ritong śrāddha, ay isasagawa ang gawang magtitiyak ng kanilang kapakanan—ipinapakita na ang kapangyarihan ng hari ay dapat patnubayan ng tungkulin sa mga ninuno at ng pananagutang moral sa sariling angkan.

महताby great
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
कालयोगेनby the conjunction/operation of time
कालयोगेन:
Karana
TypeNoun
Rootकालयोग
FormMasculine, Instrumental, Singular
प्रकृतिम्nature; original state
प्रकृतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रकृति
FormFeminine, Accusative, Singular
यास्यतेwill go/attain
यास्यते:
TypeVerb
Rootया (गत्यर्थक धातु)
FormSimple Future (Luṭ), Third, Singular, Atmanepada
अर्णवःthe ocean
अर्णवः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्णव
FormMasculine, Nominative, Singular
ज्ञातीन्kinsmen; relatives
ज्ञातीन्:
Karma
TypeNoun
Rootज्ञाति
FormMasculine, Accusative, Plural
कारणम्cause; reason
कारणम्:
Karma
TypeNoun
Rootकारण
FormNeuter, Accusative, Singular
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
महाराजःthe great king
महाराजः:
Karta
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Nominative, Singular
भगीरथःBhagīratha
भगीरथः:
Karta
TypeNoun
Rootभगीरथ
FormMasculine, Nominative, Singular

लोगश उवाच

A
Arṇava (Ocean)
B
Bhagīratha
J
Jñātis (kinsmen/ancestors)
Ś
Śrāddha (ancestral rites)

Educational Q&A

Time (kāla) brings changes that restore things to their natural order, and a righteous king uses such moments to fulfill dharma—especially obligations to ancestors through śrāddha—placing lineage-responsibility above personal convenience.

The speaker foretells that, in due course of time, the ocean will return to its normal state; then King Bhagīratha, motivated by the welfare of his departed relatives, will perform actions connected with śrāddha and ancestral deliverance, highlighting his famed commitment to his forebears.