Shloka 13
सुरभि–इन्द्रसंवादः
Surabhi–Indra Dialogue as a Governance Exemplar
Devanagari script
तत्राश्रीषं महाराज पुत्राणां तव विभ्रमम् | अनयं द्यूतरूपेण महाभयमुपस्थितम्,महाराज! वहीं मैंने सुना कि तुम्हारे पुत्रोंकी बुद्धि भ्रान्त हो गयी है। वे ह्यूतरूपी अनीतिमें प्रवृत्त हो गये और इस प्रकार जूएके रूपमें उनके ऊपर बड़ा भारी भय उपस्थित हो गया है
Translation
Maharaja! Doon ko narinig na nalito at naligaw ang pag-iisip ng iyong mga anak. Pumasok sila sa landas ng kawalang-katarungan sa anyo ng pagsusugal; kaya’t isang napakalaking pangamba ang dumating sa kanila—sa mismong anyo ng sugal.
Word by Word
तत्रthere/then
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
अश्रीषम्I heard
अश्रीषम्:
Karta
TypeVerb
Rootश्रु
FormPerfect (Paroksha), 1, Singular, Parasmaipada
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
पुत्राणाम्of (your) sons
पुत्राणाम्:
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Genitive, Plural
तवof you/your
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
विभ्रमम्delusion/confusion
विभ्रमम्:
Karma
TypeNoun
Rootविभ्रम
FormMasculine, Accusative, Singular
अनयम्misconduct/injustice
अनयम्:
Karma
TypeNoun
Rootअनय
FormMasculine, Accusative, Singular
द्यूत-रूपेणin the form of gambling
द्यूत-रूपेण:
Karana
TypeNoun
Rootद्यूतरूप
FormNeuter, Instrumental, Singular
महाभयम्great fear
महाभयम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहाभय
FormNeuter, Accusative, Singular
उपस्थितम्having arisen/come near; present
उपस्थितम्:
TypeVerb
Rootउप-स्था
Formक्त (past passive participle), Neuter, Accusative, Singular
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes