Shloka 42
Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration
Sañjaya’s Report
यदा स सेनापतिरप्रमेय: परामृदनन्निषुभिर्धार्तराष्ट्रान् । द्रोणं रणे शत्रुसहो5भियाता तदा युद्ध धार्तराष्ट्रोडन्वतप्स्यत्,जब शत्रुओंका सामना करनेमें समर्थ अपरिमित शक्तिशाली सेनापति धृष्टद्युम्न अपने बाणोंद्वारा धृतराष्ट्र-पुत्रोंको कुचलता हुआ आचार्य द्रोगपर आक्रमण करेगा, उस समय युद्धका परिणाम सोचकर दुर्योधन बहुत पछतायेगा
sañjaya uvāca |
yadā sa senāpatir aprameyaḥ parāmṛdnann iṣubhir dhārtarāṣṭrān |
droṇaṃ raṇe śatrusahaḥ abhiyātā tadā yuddhaṃ dhārtarāṣṭro ’nvatapsyat ||
Sinabi ni Sañjaya: “Kapag ang di-masukat na punong-kumandante—si Dṛṣṭadyumna, na kayang humarap sa kaaway sa digmaan—ay dudurog sa mga anak ni Dhṛtarāṣṭra sa pamamagitan ng kanyang mga palaso at uusad upang salakayin si Droṇa sa labanan, si Duryodhana ay mag-aalab sa pagsisisi, nagbubulay sa dinalang kapahamakan ng digmaan sa kanya.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral consequence of choosing adharma: aggressive ambition and refusal of peace lead to inevitable suffering, and the instigator (here, Duryodhana) is later consumed by remorse when the destructive results unfold.
Sañjaya foretells a battlefield scene: Dṛṣṭadyumna, the Pāṇḍava commander, will overpower the Kauravas with arrows and move to attack Droṇa; witnessing the war’s grim turn, Duryodhana will be tormented by regret over the outcome he set in motion.