Shloka 24
उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)
जो राजा इस प्रकार प्रेमके साथ कोमल दृष्टिसे देखता है, मानो आँखोंसे पीना चाहता है, वह चुपचाप बैठा भी रहे, तो भी प्रजा उससे अनुराग रखती है ।। सुपुष्पित: स्यादफल: फलित: स्याद् दुरारुह: । अपक्व: पक्वसंकाशो न तु शीर्येत कहिचित्,राजा वृक्षकी भाँति अच्छी तरह फूलने (प्रसन्न रहने) पर भी फलसे खाली रहे (अधिक देनेवाला न हो)। यदि फलसे युक्त (देनेवाला) हो तो भी जिसपर चढ़ा न जा सके, ऐसा (पहुँचके बाहर) होकर रहे। कच्चा (कम शक्तिवाला) होनेपर भी पके (शक्तिसम्पन्न)-की भाँति अपनेको प्रकट करे। ऐसा करनेसे वह नष्ट नहीं होता
yo rājā evaṃ prakāreṇa premṇā saha komala-dṛṣṭyā paśyati, yathā netrābhyāṃ pātum icchet; sa tūṣṇīṃ niṣaṇṇo 'pi prajābhiḥ anurāgaṃ labhate. supuṣpitaḥ syād aphalaḥ, phalitaḥ syād durāruhaḥ; apakvaḥ pakva-saṅkāśo na tu śīryeta kadācana. rājā vṛkṣa-vat su-puṣpito 'pi phala-śūnyaḥ syāt (ati-dātā na bhavet); yadi phalavān api syāt, tathāpi durāruhaḥ (agamyatāṃ rakṣet); apakvo 'pi pakva-saṅkāśaḥ svaṃ prakāśayet—evaṃ kṛtvā sa kadācana na vinaśyati.
Sabi ni Vidura: Ang haring tumitingin sa kanyang bayan nang may lambing at pag-ibig—na wari’y iinumin sila ng kanyang titig—ay nagkakamit ng kanilang debosyon kahit siya’y nakaupo lamang at tahimik. Ngunit ang hari’y dapat ding maging gaya ng punò: maaaring mamulaklak nang sagana ngunit hindi kailangang mabigat sa bunga (huwag maging labis na mapagbigay); kung magbubunga man, dapat mahirap akyatin (huwag madaling lapitan o pagsamantalahan); at kahit hilaw pa sa lakas, dapat magpakitang tila hinog (magpamalas ng tatag at kakayahan). Sa gayong maingat na asal, hindi napapahamak ang hari.
विदुर उवाच
Educational Q&A
A ruler should combine visible compassion with strategic restraint: win hearts through gentle regard, but remain difficult to exploit, and project maturity and strength even when still consolidating power.
In Udyoga Parva, Vidura instructs the king on rājadharma (the duties and tactics of rulership), explaining how a king secures popular loyalty while safeguarding authority through a balanced public demeanor.