Shloka 109
Adhyaya 32: Saṃjaya’s Return, Audience with Dhṛtarāṣṭra, and Ethical Admonition
न संरम्भेणारभते त्रिवर्ग- माकारित: शंसति तत्त्वमेव । न मित्रार्थे रोचयते विवादं नापूजित: कुप्यति चाप्यमूढ:,जो क्रोध या उतावलीके साथ धर्म, अर्थ तथा कामका आरम्भ नहीं करता, पूछनेपर यथार्थ बात ही बतलाता है, मित्रके लिये झगड़ा नहीं पसंद करता, आदर न पानेपर क्ुद्ध नहीं होता, विवेक नहीं खो बैठता, दूसरोंके दोष नहीं देखता, सबपर दया करता है, असमर्थ होते हुए किसीकी जमानत नहीं देता, बढ़कर नहीं बोलता तथा विवादको सह लेता है, ऐसा मनुष्य सब जगह प्रशंसा पाता है
na saṃrambheṇārabhate trivargam ākāritaḥ śaṃsati tattvam eva | na mitrārthe rocayate vivādaṃ nāpūjitaḥ kupyati cāpy amūḍhaḥ ||
Inilalarawan ni Vidura ang tanda ng tunay na marunong at matatag: yaong hindi pinapagalaw ang tatlong layunin ng buhay—dharma, artha, at kāma—dahil sa padalus-dalos na bugso; na kapag tinanong ay tanging katotohanan ang sinasabi; na hindi nalulugod sa alitan kahit para sa kaibigan; at na kapag hindi pinararangalan ay hindi nagagalit—nanatiling malinaw ang isip at hindi nalilito. Ang ganitong pagpipigil at katapatan ang inilalahad na saligan ng wastong asal sa gitna ng mga tensiyon ng Udyoga Parva.
विदुर उवाच
Educational Q&A
A wise person is recognized by restraint and integrity: they do not act from rash impulse, speak truth when asked, avoid needless dispute even for allies, and remain unangered by lack of honor—showing steady discernment (amūḍhatā).
In Udyoga Parva, as conflict looms, Vidura offers ethical counsel (nīti) describing the qualities of a commendable person. The verse functions as guidance for conduct and speech amid political tension and provocation.