Shloka 24
अध्याय २६ — युद्ध-निन्दा, काम-दोष, तथा धार्तराष्ट्र-नीति-विश्लेषण
War-aversion, Desire as a Policy Fault, and Analysis of Dhṛtarāṣṭra’s Governance
पापानुबन्धं को नु तं कामयेत क्षमैव ते ज्यायसी नोत भोगा: | यत्र भीष्म: शान्तनवो हतः स्याद् यत्र द्रोण: सहपुत्रो हतः स्यात्,जो पापकी जड़ है, उस क्रोधकी इच्छा कौन करेगा? आपकी दृष्टिमें तो क्षमा ही सबसे श्रेष्ठ वस्तु है, वे भोग नहीं, जिनके लिये शान्तनुनन्दन भीष्म तथा पुत्रसहित आचार्य द्रोणकी हत्या की जाय
sañjaya uvāca |
pāpānubandhaṃ ko nu taṃ kāmayeta kṣamaiva te jyāyasī nota bhogāḥ |
yatra bhīṣmaḥ śāntanavo hataḥ syād yatra droṇaḥ sahaputro hataḥ syāt ||
Sinabi ni Sañjaya: “Sino ang magnanais ng galit na nakatali sa kasalanan? Sa iyong paghatol, ang pagpapatawad lamang ang higit na dakila—hindi ang mga kaligayahang kapalit ay ang pagkamatay ni Bhīṣma, anak ni Śāntanu, at ang pagkamatay ni Droṇa kasama ang kanyang anak.”
संजय उवाच
Educational Q&A
Anger that leads to sinful consequences is not worth desiring; forgiveness (kṣamā) is ethically superior to worldly enjoyments, especially when those gains would require killing revered elders like Bhīṣma and the teacher Droṇa (with his son).
Sañjaya voices a moral warning in the pre-war context: pursuing pleasure or advantage through wrath-driven conflict would entail the death of eminent figures on the Kuru side—Bhīṣma and Droṇa—highlighting the grave cost of escalation.