Shloka 19
उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
सो>तं न पश्यामि परीक्षमाण: कथं स्वस्ति स्यात् कुरुसृंजयानाम् । आत्िश्वर्यो धृतराष्ट्र: परेभ्य: प्रत्राजिते विदुरे दीर्घदृष्टो,मैं बहुत सोचने-विचारनेपर भी कोई ऐसा उपाय नहीं देखता, जिससे कुरु तथा सूंजयवंश दोनोंका कल्याण हो। धृतराष्ट्र हम शत्रुओंसे ऐश्वर्य छीनकर दूरदर्शी विदुरको देशसे निर्वासित करके अपने पुत्रोंसहित भूमण्डलका निष्कण्टक साम्राज्य प्राप्त करनेकी आशा लगाये बैठे हैं। ऐसे लोभी नरेशके साथ केवल संधि ही बनी रहेगी, (युद्ध आदिका अवसर नहीं आयेगा) यह सम्भव नहीं जान पड़ता; क्योंकि हमलोगोंके वन चले जानेपर वे हमारे सारे धनको अपना ही मानने लगे हैं
sa taṁ na paśyāmi parīkṣamāṇaḥ kathaṁ svasti syāt kurusṛñjayānām | atiśvaryo dhṛtarāṣṭraḥ parebhyaḥ pratrājite vidure dīrghadṛṣṭaḥ ||
Wika ni Sanjaya: Kahit sinuri ko ang bagay na ito sa lahat ng panig, hindi ko makita kung paanong magkakaroon ng kagalingan para sa kapwa angkan ng Kuru at Sṛñjaya. Si Dhritarashtra, lasing sa kapangyarihan, ay ipinatapon ang malayong-tanaw na si Vidura at nagnanais agawin ang paghahari mula sa kanyang mga karibal. Sa gayong sakim na hari, hindi waring posible na ang isang payak na kasunduan ay magtatagal nang walang pagkakataon ng alitan; sapagkat nang mapunta sa gubat ang mga Pāṇḍava, sinimulan ng mga Kaurava na ituring na kanila ang lahat ng kayamanan.
संजय उवाच
Educational Q&A
When rulers are driven by greed and power, they silence or exile wise counsel, making genuine welfare (svasti) for all sides impossible; diplomacy without ethical restraint cannot prevent conflict.
Sanjaya assesses the political situation and concludes that peace is unlikely: Dhṛtarāṣṭra, having expelled the prudent Vidura and seeking to seize the opponents’ sovereignty, cannot sustain a stable treaty, especially after the Pāṇḍavas’ forest-exile led the Kaurava side to treat their property as its own.