दक्षिणा-दिक्, पितृपक्ष-प्रतिष्ठा, तथा कर्मगतिः — Suparṇa’s Cosmographic Instruction
इसी दिशामें यज्ञोंद्वारा तृप्त हुए अग्निगण अपने योनिस्वरूप जलका उपभोग करते हैं। यहीं वरुणने पातालका आश्रय लेकर लक्ष्मीको प्राप्त किया था ।।
asmin diśi yajñair tṛptā agnayaḥ svayoni-bhūtaṃ jalam upabhuñjate | atraiva varuṇo pātālam āśritya lakṣmīm avāpa || atra pūrvaṃ vasiṣṭhasya paurāṇasya dvijarṣabha | sūtiś caiva pratiṣṭhā ca nidhanaṃ ca prakāśate ||
Sinabi ni Yuparṇa: “Sa bahaging ito, ang mga pangkat ng Apoy—na napuspos sa pamamagitan ng mga handog—ay nakikibahagi sa tubig, na siyang sinapupunang pinagmulan nila. Dito rin, si Varuṇa, na kumupkop sa Pātāla, ay nagkamit ng Lakṣmī (kasaganaan at mapalad na kapalaran). At dito rin, O pinakadakila sa mga dalawa-beses na isinilang, nahahayag ang kapanganakan ng sinaunang pantas na si Vasiṣṭha, ang kanyang pagkakatatag sa marangal na katayuan (sa Hanay ng Pitong Rishi), at maging ang kanyang wakas—nang dahil sa sumpa ni Nimi ay iniwan niya ang katawan.”
युपर्ण उवाच
The verse links ritual duty (yajña) with cosmic reciprocity: offerings sustain the divine fires, and the world’s elements return to their sources. It also underscores moral causality—status and even a great sage’s embodied life can be shaped by ethical and relational forces such as a curse.
Yuparṇa describes a particular sacred quarter associated with mythic events: the fires nourished by sacrifice, Varuṇa’s attaining Lakṣmī after resorting to Pātāla, and key milestones of Vasiṣṭha—his birth, his recognized standing among the seers, and his death due to King Nimi’s curse.