Shloka 353
Yuddha-yajña-vyākhyāna (The Battle as Sacrifice): Ambarīṣa–Indra Saṃvāda
नदी योधस्य संग्रामे तदस्याव भृथं स्मृतम् । जिस योद्धाके युद्धरूपी यज्ञमें रक्तकी नदी प्रवाहित होती है
nadī yodhasya saṅgrāme tad asyāva bhṛthaṃ smṛtam |
Sinabi ni Ambarīṣa: Para sa mandirigma, ang ilog na umaagos sa labanan—na yari sa dugo—ay itinuturing na kanyang avabhṛtha na paliligo, ang pangwakas na paglilinis ng isang sakripisyo. Para sa pumasok na sa “yajña ng digmaan,” ang nakapanghihilakbot na agos na iyon, bagama’t mabagsik at mahirap tawirin, ay nagiging ganap na ritwal: dugo ang tubig nito, ang ugong ng mga tambol ang mga nilalang nito, ang mga buto ang graba at buhangin, at ang mga sandata ang paraan ng pagtawid. Ipinapakita ng larawang ito ang pakikidigma bilang isang taimtim na gawang may bigat na moral—kung saan ang tapang, paninindigan, at pagtanggap sa panganib ay itinuturing na pagwawakas ng handog ng mandirigma, hindi lamang karahasan.
अम्बरीष उवाच
Educational Q&A
The verse uses Vedic ritual language to interpret a warrior’s battle as a solemn, duty-bound rite: the terrifying blood-river of combat is likened to the avabhṛtha bath that completes a sacrifice, suggesting that for a kṣatriya acting within dharma, endurance and courage in battle carry a ritual-ethical significance rather than being mere brutality.
Ambarīṣa is speaking and introduces a metaphor: in the ‘war-sacrifice,’ the battlefield becomes a river of blood, and for the warrior that river is treated as the concluding sacrificial bath (avabhṛtha). The surrounding prose elaborates the metaphor with vivid battlefield details (blood, bones, weapons, drums), emphasizing the dreadfulness and difficulty of ‘crossing’ it.