Shloka 31
Yuddha-yajña-vyākhyāna (The Battle as Sacrifice): Ambarīṣa–Indra Saṃvāda
विगाहा[ वाहिनीमध्यं तस्य लोका यथा मम । जो विजयके लिये युद्धमें डटा रहकर शत्रुकी सेनामें घुस जाता है और दूसरे किसी भी सहायककी अपेक्षा नहीं रखता, उसे मेरे समान ही लोक प्राप्त होते हैं ।।
ambarīṣa uvāca |
vigāhya vāhinī-madhyaṁ tasya lokā yathā mama |
yo vijayāya yuddhe daṭvā śatru-senāṁ praviśati na ca anyam upakāram apekṣate, sa mamaiva lokān avāpnoti ||
yasya śoṇita-saṅghātā bherī-maṇḍūka-kacchapā nadī yodhasya saṅgrāme, tad asyāvabhṛthaṁ smṛtam |
Wika ni Ambarīṣa: “Ang sinumang, alang-alang sa tagumpay, ay nananatiling matatag sa labanan at sumusuong sa gitna ng hukbo ng kaaway nang hindi umaasa sa iba pang sandigan—ang taong iyon ay makakamtan ang mga daigdig na tulad ng sa akin. At para sa mandirigmang sa kanyang ‘yajña ng digmaan’ ay umaagos ang ilog ng dugo—na ang mga tambol ng digmaan ay wari’y mga palaka at pagong—ang pagpasok sa kakila-kilabot na agos na iyon ay itinuturing na avabhṛtha, ang pangwakas na paglulubog na nagpapadalisay sa isang handog. Kaya ang matatag na tapang at sariling-pananalig sa makatarungang pakikidigma, ayon sa dharma, ay pinupuri bilang isang sakripisyong nagbubunga ng ganting espirituwal.”
अम्बरीष उवाच
Educational Q&A
The verse frames steadfast, self-reliant valor in battle—entering the enemy host without depending on external aid—as a dharmic act that yields exalted posthumous realms. It also interprets the horrors of combat through sacrificial symbolism, suggesting that for a righteous warrior the ordeal functions like the purificatory completion (avabhṛtha) of a sacrifice.
Ambarīṣa is speaking within Śānti Parva’s ethical discourse, praising the warrior who stands firm for victory and describing battle through a vivid metaphor: a river of blood with war-drums likened to frogs and tortoises. This imagery recasts the battlefield as a ritual arena, linking martial duty to sacrificial merit.