Shloka 6
Kṣātra-dharma in Campaign and Battle: Protection, Purification, and the Ideal Warrior’s End (क्षात्रधर्मः—अभियानयुद्धे रक्षणदानशुद्धिः)
यथैव क्षेत्रनिर्याता निर्यात क्षेत्रमेव च । हिनस्ति धान्यं कक्ष च न च धान्यं विनश्यति
yathaiva kṣetraniryātā niryāta kṣetram eva ca | hinasti dhānyaṃ kakṣaṃ ca na ca dhānyaṃ vinaśyati ||
Wika ni Bhishma: Gaya ng magsasakang nag-aalis ng damo sa bukid—habang nililinis ang mga damo, maaari niyang maputol pati ang ilang tangkay ng palay, ngunit hindi nito winawasak ang palay; sa halip, matapos ang pag-aalis ng damo, mas dumarami ang ani—gayon din sa digmaan. Kapag ang mga kawal ng hari ay humahampas gamit ang sari-saring sandata at pumapatay sa mga kaaway na nararapat patayin, ang ganap na pagtubos ng hari sa gawaing iyon ay ito: matapos ang digmaan, muli niyang itaguyod sa lahat ng paraan ang kapakanan at kasaganaan ng mga nilalang sa kanyang kaharian.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even when violence occurs in a justified war, the ruler bears ethical responsibility afterward: the true expiation is to restore and advance the welfare of the kingdom—protecting, nurturing, and enabling prosperity—just as weeding may incidentally cut some grain but ultimately supports a greater harvest.
In Bhīṣma’s instruction on rājadharma in the Śānti Parva, he uses an agricultural analogy: a farmer’s weeding may cause incidental loss yet serves the larger good; similarly, wartime killing of those deemed fit to be slain is framed as part of governance, and the king’s subsequent duty is comprehensive uplift of the realm.