Shloka 1
Adhyāya 90 — Protection of Livelihoods, Brahmanical Subsistence Norms, and Royal Oversight (राष्ट्रवृत्ति-राष्ट्रगुप्ति-उपदेशः)
ऑपन- माल छा अपि्>-ऋा-ज एकोननवतितमो<ध्याय: राजाके कर्तव्यका वर्णन भीष्म उवाच वनस्पतीन् भक्ष्यफलात् न च्छिन्द़्ुर्विषये तव | ब्राह्मणानां मूलफल धर्म्यमाहुर्मनीषिण:,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठिर! जिन वृक्षोंके फल खानेके काम आते हैं, उनको तुम्हारे राज्यमें कोई काटने न पावे, इसका ध्यान रखना चाहिये। मनीषी पुरुष मूल और फलको धर्मतः ब्राह्मणोंका धन बताते हैं। इसलिये भी उनको काटना ठीक नहीं है
Bhīṣma uvāca: Vanaspatīn bhakṣya-phalāt na cchindyuḥ viṣaye tava | Brāhmaṇānāṁ mūla-phalaṁ dharmyam āhur manīṣiṇaḥ ||
Sinabi ni Bhishma: “O Yudhishthira, tiyakin mong sa iyong nasasakupan ay walang sinumang pumutol ng mga punong namumunga ng pagkaing maaaring kainin. Sinasabi ng mga pantas na ang mga ugat at bunga ay yaman na pinahihintulutan ng dharma para sa mga Brahmana; kaya’t ang gayong mga puno ay hindi dapat pabagsakin.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s dharma includes protecting life-supporting resources: fruit-bearing trees should not be cut, since their produce (roots and fruits) is regarded as a legitimate, dharma-approved means of sustenance—especially associated with Brahmin livelihood and ritual economy.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma continues advising Yudhishthira on practical governance. Here he gives a concrete rule for the realm: prohibit felling edible fruit trees, grounding the policy in dharma and the welfare of Brahmins and society.