Shloka 47
Mantri-Parīkṣā — Testing Ministers, Securing Counsel, and Ethical Criteria for Advisers (अध्याय ८४)
नगर और जनपदके लोग जिसपर धर्मतः विश्वास करते हों तथा जो कुशल योद्धा और नीतिशास्त्रका विद्वान् हो, वही गुप्त सलाह सुननेका अधिकारी है ।। तस्मात् सर्वर्गुणैरेतैरुपपन्ना: सुपूजिता: । मन्सत्रिण: प्रकृतिज्ञा: स्युस्त्रयवरा महदीप्सव:,इसलिये जो उपर्युक्त सभी गुणोंसे सम्पन्न, सबके द्वारा सम्मानित, प्रकृतिको परखनेवाले तथा महान् पदकी इच्छा रखनेवाले हों, ऐसे पुरुषोंको ही मन्त्रीके पदपर नियुक्त करना चाहिये। राजाके मन्त्रियोंकी संख्या कम-से-कम तीन होनी चाहिये
nagara-janapadasya lokā yeṣāṃ dharmataḥ viśvasanti tathā yaḥ kuśalo yoddhā nītiśāstra-vidaś ca sa eva gupta-mantra-śravaṇe ’dhikārī | tasmāt sarva-guṇair etair upapannāḥ supūjitāḥ mantriṇaḥ prakṛti-jñāḥ syus trayo ’varā mahad-īpsavaḥ ||
Sinabi ni Bhishma: Tanging yaong taong pinagkakatiwalaan nang matuwid ng mga tao sa lungsod at kanayunan, at kapwa bihasang mandirigma at may alam sa etika ng pamamahala, ang karapat-dapat makinig sa lihim na payo. Kaya dapat italaga ng hari bilang mga ministro ang mga lalaking taglay ang lahat ng kabutihang ito—iginagalang ng lahat, marunong tumimbang sa ugali at kalagayan ng kaharian, at nagnanais humawak ng dakilang pananagutan. Dapat kakaunti ang bilang ng mga ministro; sa pinakamababa, tatlo.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Confidential state counsel should be entrusted only to ministers who are publicly trusted on dharmic grounds, competent in both warfare and political ethics, respected by all, and able to read the nature and condition of the realm; and the ministerial council should be small—at least three.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises Yudhishthira on how a king should choose ministers and structure counsel, emphasizing trustworthiness, competence, and a minimal, effective number of advisers.