Shloka 3
राज्ञो वृत्त-गुण-संग्रहः (Conduct and the Thirty-Six Virtues of a King) / The King’s Code of Conduct
चरेद् धर्मानकटुको मुज्चेत् स्नेह न चास्तिक: । अनुशंसश्चरेदर्थ चरेत् काममनुद्धत:,(अब मैं क्रमश: उन गुणोंका वर्णन करता हूँ) १-धर्मका आचरण करे, किंतु कटुता न आने दे। २-आस्तिक रहते हुए दूसरोंके साथ प्रेमका बर्ताव न छोड़े। ३-क्रूरताका आश्रय लिये बिना ही अर्थ-संग्रह करे। ४-मर्यादाका अतिक्रमण न करते हुए ही विषयोंको भोगे
bhīṣma uvāca | cared dharmān akaṭuko muñcet snehaṃ na cāstikaḥ | anuśaṃsaś cared arthaṃ caret kāmam anuddhataḥ ||
Wika ni Bhishma: Isabuhay ang dharma ngunit huwag hayaang pumasok ang kalupitan sa asal. Habang nananatiling nananampalataya sa banal na kaayusan, huwag talikuran ang mapagmahal na pakikitungo sa kapwa. Maghangad ng yaman nang hindi dumaraan sa kalupitan, at tamasahin ang mga lehitimong ligaya nang hindi lumalampas sa nararapat—upang manatiling timbang ang buhay sa pagpipigil at mabuting kalooban.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches a fourfold balance: practice dharma without bitterness, keep affectionate relations while being āstika, acquire wealth without cruelty, and enjoy pleasures without arrogance or transgressing social and moral limits.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira on ideal conduct after the war, outlining practical virtues for living righteously in society—how to align dharma, artha, and kāma with gentleness and restraint.