Shloka 88
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
अशुभस्य चतुर्थाशस्त्रीनंशाननुवर्तते | कृष्टपच्यैव पृथिवी भवन्त्योषधयस्तथा
aśubhasya caturthāṃśas trīn aṃśān anuvartate | kṛṣṭapacyāiva pṛthivī bhavanty oṣadhayas tathā ||
Wika ni Bhīṣma: Kapag ang ikaapat na bahagi ng kasawian ay sumusunod sa likod ng tatlong bahagi (ng kabutihan), ang daigdig ay pumapasok sa kalagayang gaya ng pasimula ng Panahong Tretā. Sa gayong kalagayan, ang lupa ay nagbibigay lamang ng butil kapag naararo at naihasik, at ang mga halamang-gamot ay sumisibol din sa pamamagitan ng ganitong pagsasaka—hudyat ng paglayo mula sa kasaganahang walang hirap tungo sa higit na pag-asa sa disiplinadong pagsisikap ng tao sa ilalim ng matuwid na pamamahala.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Moral and social conditions are linked to righteous governance and the balance of merit and demerit: as inauspiciousness increases (even as a subordinate ‘fourth part’), nature’s spontaneous abundance diminishes and human society must rely more on disciplined effort (cultivation), reflecting a step down from a higher yuga.
In Bhishma’s instruction on dharma and royal policy (daṇḍanīti), he describes a yuga-transition scenario: when the world’s moral balance shifts so that a portion of ‘aśubha’ trails the dominant ‘good,’ the age resembles the onset of Tretā, marked by the earth producing crops and herbs only through ploughing and sowing.