Shloka 12
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
विमथ्याततिक्रमेरंश्व विषद्यापि परस्परम् | अभावमचिरेणैव गच्छेयुर्नात्र संशय:,राजन! जैसे सूर्य और चन्द्रमाका उदय न होनेपर समस्त प्राणी घोर अन्धकारमें डूब जाते हैं और एक-दूसरेको देख नहीं पाते हैं, जैसे थोड़े जलवाले तालाबमें मत्स्यगण तथा रक्षकरहित उपवनमें पक्षियोंके झुंड परस्पर एक-दूसरेपर बारंबार चोट करते हुए इच्छानुसार विचरण करते हैं, वे कभी तो अपने प्रहारसे दूसरोंको कुचलते और मथते हुए आगे बढ़ जाते हैं और कभी स्वयं दूसरेकी चोट खाकर व्याकुल हो उठते हैं। इस प्रकार आपसमें लड़ते हुए वे थोड़े ही दिनोंमें नष्टप्राय हो जाते हैं, इसमें संदेह नहीं है। इसी तरह राजाके बिना वे सारी प्रजाएँ आपसमें लड़-झगड़कर बात-की-बातमें नष्ट हो जायँगी और बिना चरवाहेके पशुओंकी भाँति दुःखके घोर अन्धकारमें डूब जायँगी
vimathyātatikrameran śva viṣadyāpi parasparam | abhāvam acireṇaiva gaccheyur nātra saṁśayaḥ, rājan |
Sinabi ni Vasumanā: “Kung patuloy silang mananakit at lalampas sa hangganan laban sa isa’t isa, nagdadalamhati ngunit salit-salitang umaatake pa rin, mabilis silang mahuhulog sa kapahamakan—walang alinlangan, O Hari. Gaya ng kapag hindi sumisikat ang araw at buwan, ang lahat ng nilalang ay lumulubog sa nakakatakot na dilim at hindi magkakakitaan; at gaya ng mga isda sa mababaw na lawa, o mga kawan ng ibon sa kakahuyang walang bantay, na gumagala ayon sa nais ngunit paulit-ulit na nagkakasakitan—minsan ay dinudurog ang iba sa hampas, minsan nama’y sila mismo ang nababalisa kapag tinamaan—gayundin, sa kanilang paglalaban-laban, sa maikling panahon ay halos malipol sila. Sa gayon din, kapag walang hari, ang buong bayan ay mag-aaway at maglalaban, at agad na mapapahamak, lulubog sa siksik na dilim ng pagdurusa na parang mga hayop na walang pastol.”
वसुमना उवाच