Shloka 46
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
स्वं दैवतं ब्राह्मण: स्वेन नित्यं परान् वर्णानयजन्नैवमासीत् | अधरो वितान: संसृष्टो वैश्यो ब्राह्मणस्त्रिषु वर्णेषु यज्ञसृष्ट:,ब्राह्मण अपने कर्मोंद्वारा ही सदा दूसरे वर्णोके लिये अपने-अपने देवताके समान है; अतः वह दूसरे वर्णोका यज्ञ न करता हो, ऐसी बात नहीं है। जिस यज्ञमें वैश्य आचार्य आदिके रूपमें कार्य कर रहा हो, वह निकृष्ट माना गया है। विधाताने केवल ब्राह्मणको ही तीनों वर्णोंका यज्ञ करानेके लिये उत्पन्न किया है
Bhīṣma uvāca: svaṁ daivataṁ brāhmaṇaḥ svena nityaṁ parān varṇān ayajann evam āsīt | adharo vitānaḥ saṁsṛṣṭo vaiśyo brāhmaṇas triṣu varṇeṣu yajña-sṛṣṭaḥ |
Wika ni Bhishma: Sa pamamagitan ng sariling itinakdang tungkulin, ang Brahmana ay laging, para sa ibang varṇa, na parang kanilang sariling diyos; kaya’t hindi totoo na hindi siya nagsasagawa ng yajña para sa kapakanan ng iba. Ang yajña na kung saan ang isang Vaiśya ay nahahalo bilang tagapangasiwa ng ritwal (gaya ng ācārya at iba pa) ay itinuturing na mababa. Nilalang ng Tagapag-ayos ang Brahmana nang tanging layunin: upang magsagawa ng mga yajña para sa tatlong varṇa.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse asserts a dharma-based hierarchy of ritual responsibility: the Brahmin, by his prescribed duties, functions as the religious authority for the other varṇas and is specifically appointed to conduct sacrifices on their behalf; rituals led by a Vaiśya in priestly roles are deemed inferior within this normative framework.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma is explaining to the listener the traditional allocation of sacrificial roles, emphasizing why Brahmins are regarded as the proper officiants for yajñas performed for the other social orders.