Shloka 38
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
तस्माच्छूद्र: पाकयज्जैर्यजेताव्रतवान् स्वयम् । पूर्णपात्रमयीमाहु: पाकयज्ञस्य दक्षिणाम्
tasmāc chūdraḥ pākayajñair yajetāvratavān svayam | pūrṇapātramayīm āhuḥ pākayajñasya dakṣiṇām ||
Wika ni Bhishma: Kaya nga, ang isang Śūdra, nang hindi na dumaraan sa pormal na inisyasyon ng panatang Veda, ay dapat magsagawa ng pagsamba sa pamamagitan ng mga pangbahay na «pākayajña» (gaya ng mga handog na bali at ang ritong vaiśvadeva) sa sariling pagsisikap. Ang wastong dakṣiṇā (kaloob na kabayaran) para sa pākayajña, ayon sa sabi, ay isang «sisidlang punô»—isang ganap at angkop na handog na ibinibigay nang taos-puso. Ang diwa: sundin ang anyo ng tungkuling panrelihiyon na naaayon sa sariling karapat-dapat, at panatilihin ang pagkakawanggawa at paggalang sa pamamagitan ng mga ritwal sa tahanan.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that religious duty should be practiced according to one’s eligibility: a Śūdra should perform household pākayajñas rather than rites requiring Vedic initiatory vows, and should still uphold generosity by giving an appropriate dakṣiṇā, described here as a ‘full vessel’ gift.
In the Śānti Parva’s dharma instruction, Bhīṣma is advising Yudhiṣṭhira on proper conduct and ritual obligations for different social groups, specifying the suitable form of sacrifice for a Śūdra and the customary form of dakṣiṇā for pākayajñas.