Shloka 124
Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)
तेनेयं पृथिवी दुग्धा सस्यानि दश सप्त च | यक्षराक्षसनागैश्वापीप्सितं यस्य यस्य यत्
teneyaṁ pṛthivī dugdhā sasyāni daśa sapta ca | yakṣarākṣasanāgaiś cāpīpsitaṁ yasya yasya yat |
Wika ni Bhīṣma: Sa pamamagitan niya, ang Daigdig na ito ay wari’y “ginatasan,” at nagluwal ng labimpitong uri ng mga butil. At sa mga Yakṣa, Rākṣasa, at Nāga, anumang ninanais ng bawat isa—iyon mismo ang kanyang hinango mula sa lupa. Ipinapakita ng talatang ito ang kapangyarihan at pananagutan ng isang pinuno: gawing masagana ang lupain at ipamahagi ang mga yaman nito ayon sa pangangailangan at likas na katangian ng iba’t ibang nilalang.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse uses the metaphor of ‘milking the Earth’ to express righteous governance: a capable ruler makes the land fruitful and ensures that diverse communities and beings receive what they legitimately seek, reflecting stewardship, order, and welfare rather than exploitation.
Bhīṣma describes a powerful figure who caused the Earth to yield abundant produce—specifically seventeen kinds of grains—and who enabled Yakṣas, Rākṣasas, and Nāgas to obtain from the Earth the particular goods each desired.