Shloka 32
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
अभिशस्तमपि होषां कृपायीत विशाम्पते । ब्रह्मघ्ने गुरुतल्ये च भ्रूणहत्ये तथैव च,प्रजानाथ! इनमें कोई कलड्कित हो तो उसपर भी कृपा ही करनी चाहिये। ब्रह्महत्या, गुरुपत्नीगमन, भ्रूणहत्या तथा राजद्रोहका अपराध होनेपर भी ब्राह्मणको देशसे निकाल देनेका ही विधान है--उसे शारीरिक दण्ड कभी नहीं देना चाहिये
abhiśastam api hoṣāṃ kṛpāyīta viśāmpate | brahmaghne gurutalye ca bhrūṇahatye tathaiva ca ||
Wika ni Bhīṣma: “O panginoon ng bayan, kahit ang isang tao’y naparatangan sa harap ng madla at napahiya, dapat pa ring tratuhin nang may habag. Kahit sa mga kasong tulad ng pagpatay sa isang Brahmin, paglapastangan sa higaan ng guro (pakikiapid sa asawa ng guru), at pagpatay sa sanggol sa sinapupunan, huwag magmadaling magpataw ng parusang pisikal ang pinuno; ang diwa rito ay pagpipigil at awa sa katarungang panghari—lalo na sa mga Brahmin, na ang nararapat ay pagpapatapon sa halip na pananakit.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Royal justice should be tempered by compassion; even grave offenders—especially Brahmins—are not to be subjected to bodily punishment, with expulsion presented as the restrained, dharmic response.
In the Shanti Parva discourse on rajadharma, Bhishma instructs the king on how to administer punishment, emphasizing mercy and limits on physical penalties even for severe transgressions.