Shloka 6
Prāyaścitta-vidhāna: Tapas, Dāna, Vrata, and Proportional Expiation (प्रायश्चित्तविधानम्)
अनादेशे जपो होम उपवासस्तथैव च । आत्मज्ञानं पुण्यनद्यो यत्र प्रायश्व॒ तत्परा:
anādeśe japo homa upavāsas tathaiva ca | ātmajñānaṁ puṇyanadyo yatra prāyaścitta-tatparāḥ ||
Wika ni Vyāsa: “Kapag may pagkukulang na nagmula sa isang gawaing walang tiyak na itinakdang pagtubos, ang pangkalahatang paraan ng pag-aton ay ang mga ito: pagbigkas ng mga banal na pormula (japa), paghahandog sa apoy (homa), pag-aayuno, paglinang ng kaalaman sa sarili, pagligo sa mga banal na ilog, at pagdulog sa mga pook na tinitirhan ng maraming taong marangal na masigasig sa mga disiplina gaya ng japa at homa. Ang mga gawaing ito’y nakapaglilinis at nakapagbubunga ng kabutihang-loob, upang maalis ang dungis ng kasalanan at maibalik ang tao sa landas ng dharma.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
When no specific expiation is prescribed for a particular fault, one should adopt general purificatory disciplines—japa, homa, fasting, self-knowledge, and holy bathing—along with keeping company with the virtuous who are devoted to such practices, thereby restoring moral clarity and alignment with dharma.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and conduct, Vyāsa explains to his listener(s) the category of ‘general’ prāyaścitta—remedies applicable when a text does not specify a particular penance for a given transgression.