Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
भूतप्रलयमत्यन्तं शृणुष्व नृपसत्तम
vaiśaṃpāyana uvāca | bhūta-pralayam atyantaṃ śṛṇuṣva nṛpa-sattama |
Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: “O pinakamainam sa mga hari, pakinggan mo ang salaysay ng ganap na pagkalusaw ng mga sangkap. Noong unang panahon, nang ang lupa ay lumubog sa tubig ng iisang karagatang kosmiko; ang tubig sa apoy; ang apoy sa hangin; ang hangin sa kalawakan; ang kalawakan sa isip; ang isip sa nahahayag na prinsipyo (mahat); ang nahahayag sa di-nahahayag na Prakṛti; ang di-nahahayag sa Puruṣa—ang Īśvara na kaugnay ng māyā—at ang Puruṣa sa Kataas-taasang Sarili na sumasaklaw sa lahat, noon ay pawang kadiliman ang nasa lahat ng dako. Bukod doon, wala nang anumang matukoy.”
वैशग्पायन उवाच
All compounded realities—starting from the gross elements and extending through mind and cosmic principles—are impermanent and ultimately dissolve back into subtler causes, culminating in the all-pervading Supreme Self. The passage encourages detachment and a perspective grounded in ultimate reality rather than transient forms.
Vaiśaṃpāyana addresses a king and begins describing the ‘ultimate dissolution’ (atyanta-pralaya): earth merges into water, water into fire, fire into wind, wind into space, space into mind, mind into mahat (the manifest), mahat into prakṛti (the unmanifest), prakṛti into īśvara/puruṣa, and finally into Paramātman—after which only darkness is perceived.