Shloka 18
Nāga–Nāgabhāryā Saṃvāda: Varṇa-Dharma, Gṛhastha-Discipline, and Mokṣa-Self-Inquiry
Mahābhārata 12.347
वृषाकपिरुवाच अहं हि पितर: स्रष्टमुद्यतो लोककृत् स्वयम् | यस्य चिन्तयतः सद्यः पितृकार्यविधीन् परान्
vṛṣākapir uvāca: ahaṃ hi pitarāḥ sraṣṭum udyato lokakṛt svayam | yasya cintayataḥ sadyaḥ pitṛkāryavidhīn parān, bhagavān varāhaḥ— “ahaṃ hī samasta-lokānāṃ sraṣṭā; ahaṃ svayam eva yadā pitr̥ṇāṃ sṛṣṭaye udyataḥ pitṛkārya-sambandhīr anyā vidhīś cintayitum ārabhe, tadā mama dantābhyāṃ ime trayaḥ piṇḍā dakṣiṇa-diśi bhūmau nipetūḥ; ata ime piṇḍāḥ pitṛ-svarūpā eva.”
Wika ni Vṛṣākapi: “Ako mismo ang lumikha ng mga daigdig, at ako rin ang nagpasiyang likhain ang mga Pitṛ (mga Ama-Ninuno). Nang simulan kong pagnilayan ang iba pang mga ritwal at tuntuning kaugnay ng mga handog para sa mga ninuno, sa mismong sandaling iyon ay nahulog mula sa aking dalawang pangil ang tatlong piṇḍa patungo sa lupa sa dakong timog. Kaya ang mga piṇḍang ito ay may likas na kalikasan ng mga Pitṛ.”
नारद उवाच
Educational Q&A
The passage grounds Pitṛ-dharma (duties to ancestors) in a sacred origin: the piṇḍa offered in śrāddha is not merely symbolic but is treated as a Pitṛ-embodiment, and the southern direction is ritually significant for ancestral rites.
Vṛṣākapi recounts a mythic moment of creation: while preparing to create the Pitṛs and reflecting on the procedures of ancestral rites, three piṇḍas fall from his tusks onto the earth toward the south, and he declares these piṇḍas to be of Pitṛ-nature—explaining the sanctity of piṇḍa offerings.