Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)

हिरण्यगर्भो लोकादिद्षतुर्वक्त्रो डनिरुक्तग: । ब्रह्मा सनातनो देवो मम बह्नर्थचिन्तक:

hiraṇyagarbho lokādir caturvaktraḥ aniruktaghaḥ | brahmā sanātano devo mama bahv-artha-cintakaḥ ||

Wika ni Bhishma: “Si Brahmā—si Hiraṇyagarbha, ang unang pinagmulan ng mga daigdig, ang may apat na mukha, na ang likas ay di ganap maisasaysay, ang walang hanggang diyos—ay nagtatangan sa isip at nagbubulay sa marami kong layon at gawain.”

हिरण्यगर्भःHiraṇyagarbha (the cosmic germ)
हिरण्यगर्भः:
Karta
TypeNoun
Rootहिरण्यगर्भ
FormMasculine, Nominative, Singular
लोक-आदिःthe origin/beginning of the worlds
लोक-आदिः:
Karta
TypeAdjective
Rootलोकादि
FormMasculine, Nominative, Singular
चतुर्वक्त्रःfour-faced
चतुर्वक्त्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootचतुर्वक्त्र
FormMasculine, Nominative, Singular
अनिरुक्तगःinexpressible/undefinable (in nature)
अनिरुक्तगः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनिरुक्तग
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (ब्रह्मा)
FormMasculine, Nominative, Singular
सनातनःeternal
सनातनः:
Karta
TypeAdjective
Rootसनातन
FormMasculine, Nominative, Singular
देवःgod, deity
देवः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
ममof me, my
मम:
Adhikarana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
बहु-अर्थ-चिन्तकःone who thinks/cares for many purposes (many tasks)
बहु-अर्थ-चिन्तकः:
Karta
TypeNoun
Rootबह्वर्थचिन्तक
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
B
Brahmā (Hiraṇyagarbha)

Educational Q&A

The verse emphasizes reverence for the cosmic order and its source: Brahmā, described with classical epithets, is portrayed as an overseeing intelligence who contemplates and supports the speaker’s many aims—suggesting that human endeavors, especially those tied to dharma, are best aligned with a higher, orderly principle.

In the Śānti Parva’s instruction-setting, Bhīṣma speaks in a reflective, didactic mode and invokes Brahmā with exalted titles, presenting him as the primordial, ineffable creator who considers Bhīṣma’s various intentions and responsibilities—framing the discourse within a divine-cosmic context.