Shloka 39
Nārāyaṇasya Guhya-nāmāni Niruktāni (Etymologies of Nārāyaṇa’s Secret Epithets) / नारायणस्य गुह्यनामानि निरुक्तानि
क्षमारित्रां सत्यमयीं धर्मस्थैर्यवटारकाम् । त्यागवाताध्वगां शीघ्रां नौतार्या तां नदीं तरेत्,यह संसार एक नदीके समान है, जिसका उपादान या उदगम सत्य है, रूप इसका किनारा, मन स्रोत, स्पर्श द्वीप और रस ही प्रवाह है, गन्ध उस नदीकी कीचड़, शब्द जल और स्वर्गरूपी दुर्गम घाट है। शरीररूपी नौकाकी सहायतासे उसे पार किया जा सकता है। क्षमा इसको खेनेवाली लग्गी और धर्म इसको स्थिर करनेवाली रस्सी (लंगर) है। यदि त्यागरूपी अनुकूल पवनका सहारा मिले तो इस शीघ्रगामिनी नदीको पार किया जा सकता है। इसे पार करनेका अवश्य प्रयत्न करे
kṣamāritrāṃ satyamayīṃ dharmasthairyavaṭārakām | tyāgavātādhvagāṃ śīghrāṃ nautāryā tāṃ nadīṃ taret ||
Sinabi ni Nārada: “Tawirin ng tao ang mabilis na ilog ng pag-iral sa daigdig sa pamamagitan ng isang bangka. Ang sagwan nito ay pagpapatawad; ang mismong sangkap nito ay katotohanan; at ang tali/angkla na nagpapapanatag ay ang katatagan sa dharma. Sa paborableng hangin ng pagtalikod (renunsiyasyon), malalampasan ang rumaragasang agos. Kaya’t dapat talagang magsikap na matawid ito.”
नारद उवाच
Educational Q&A
Worldly life is likened to a fast river; one crosses it through inner disciplines: truth as the foundation, forgiveness as the active means (oar), steadfast dharma as stabilizing support, and renunciation as the favorable wind that hastens progress toward freedom.
In Śānti Parva’s didactic setting, Nārada delivers moral instruction using a vivid river-and-boat allegory, urging deliberate effort to transcend saṃsāra by cultivating kṣamā (forgiveness), satya (truth), dharma-sthairya (steadfast righteousness), and tyāga (renunciation).