Shloka 156
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
बल॑ कोशममात्यांश्व॒ कस्यैतानि न वा नूप । नरेश्वरर आप जो इस नगरको, राष्ट्रको, सेनाको तथा कोष और मन्त्रियोंको भी “ये सब मेरे हैं' ऐसा कहते हुए अपना मानते हैं, वह आपका भ्रम ही है। मैं पूछती हूँ, ये सब किसके हैं और किसके नहीं हैं? ।।
balaṁ kośam amātyāṁś ca kasyaitāni na vā nṛpa | mitrāmātyapuraṁ rāṣṭraṁ daṇḍaḥ kośo mahīpatiḥ ||
Wika ni Bhīṣma: “O hari, ang lakas, ang kabang-yaman, at ang mga ministro—kanino ba ang mga ito, at kanino hindi? Kapag inaangkin ng pinuno ang isang lungsod, isang kaharian, isang hukbo, ang kabang-yaman, at ang mga tagapayo na ‘Akin ang lahat,’ ang gayong pag-aangkin ay kamangmangan. Sabihin mo: kanino nga ba tunay na nauukol ang mga ito, at kanino hindi? Mga kaibigan/kakampi, mga ministro, ang lungsod, ang bansa, ang kapangyarihang pamimilit (parusa), ang kabang-yaman, at ang hari—ito ang tinatawag na pitong sangkap ng paghahari. Nakatitindig ang pamamahala sa pag-asa at pagtutulungan ng mga sangkap na ito; kaya ang marurunong ay hindi kumakapit sa pagmamay-ari, kundi itinataguyod ang dharma sa pamamagitan ng wastong pamamahala.”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma challenges the king’s sense of possessive ownership over the apparatus of rule. Power is constituted by interdependent ‘limbs’—allies, ministers, city, realm, coercive authority, treasury, and the king—so a ruler should govern as a trustee under dharma rather than as an owner driven by delusion.
In the Śānti Parva’s instruction on kingship, Bhīṣma addresses the king and reframes the nature of sovereignty: the state is not a personal possession but a system of mutually supporting elements. He uses this to guide ethical governance and restraint in royal conduct.