शुकस्य योगसिद्धिः (Śuka’s Yogic Attainment and Ascent)
दिन, रात और महीनोंके जो चक्र चल रहे हैं, वे किसीके टाले नहीं टलते हैं। इसी प्रकार जन्म, मृत्यु और जरा आदिके क्रम प्रायः चलते ही रहते हैं। जिसके जीवनका कुछ ठिकाना नहीं, वह मरणधर्मा मानव कभी दीर्घ-कालके पश्चात् नित्यपथ (मोक्षमार्ग) का आश्रय लेता है ।।
dina-rātra-māsānāṃ yaś cakraṃ pravartate, tat kenāpi na nivāryate; tathā janma-mṛtyu-jarādīnāṃ kramaḥ prāyaḥ pravartata eva. yasya jīvitasya na kiñcid dhruvaṃ sthānaṃ, sa maraṇadharmā mānavaḥ cirakālāt paścān nityapathaṃ (mokṣamārgaṃ) śaraṇaṃ gacchati. sarvabhūtasamucchedaḥ srotasevōhāhūte sadā | ūhamānaṃ nimajjantaṃ aplave kālasāgare ||
Sabi ni Bhīṣma: Ang gulong ng mga araw, gabi, at mga buwan ay patuloy na umiikot at walang sinumang makapipigil. Gayon din, ang sunod-sunod na kapanganakan, kamatayan, at katandaan ay halos walang tigil. Sapagkat walang tiyak na sandigan ang buhay ng tao, ang mortal—madalas matapos ang mahabang panahon—ay saka pa lamang kumakapit sa walang-hanggang landas, ang daan ng paglaya. Sapagkat ang panahon ay tulad ng isang napakalawak na dagat na walang balsa: ang mga nilalang ay laging tinatangay ng agos nito, at kahit ang nagsisikap magmuni at magtimbang ay maaaring lumubog sa dagat ng Panahon.
भीष्म उवाच
Time’s cycles are unstoppable, and so are birth, aging, and death. Recognizing life’s uncertainty, one should not delay turning toward the enduring goal—moksha—because the current of Time can overwhelm even the thoughtful and striving.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma addresses Yudhishthira with reflective counsel, using the imagery of an unstoppable wheel and an ocean-like Time to urge spiritual urgency and a turn toward the path of liberation.