Shloka 75
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
यथैव बुध्यते मत्स्यस्तथैषो5प्यनुबुध्यते । स स्नेहात् सहवासाच्च साभिमानाच्च नित्यश:
yathaiva budhyate matsyas tathaivo 'py anubudhyate | sa snehāt sahavāsāc ca sābhimānāc ca nityaśaḥ ||
Sinabi ni Yājñavalkya: “Kung paanong ang isda, bagaman naninirahan sa tubig, ay nauunawaang ang tubig ay hiwalay sa kanya, gayon din ang sarili na may katawan: kahit nananahan sa katawang likas (prakṛti), natatalos nitong iba ito sa kalikasang materyal. Ngunit dahil sa walang patid na pagkakapit, nakasanayang pakikisama, at sa pag-aangkin ng ‘ako’ at ‘akin,’ hindi nito natatanto ang kaisa-isang ugnay nito sa Kataas-taasan; kaya ito’y lumulubog sa karagatan ng Panahon. Subalit kapag napuspos ito ng pantay na pag-unawa at nakilala ang kanyang pakikiisa sa Kataas-taasan, ito’y naililigtas mula sa karagatang iyon ng Panahon.”
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
Even when the self can intellectually discern that it is distinct from the body and material nature, it remains bound if it clings through attachment (sneha), habitual identification (sahavāsa), and egoic possessiveness (abhimāna). Liberation comes through even-minded insight that recognizes the self’s true relation—ultimately unity—with the Supreme, thereby crossing beyond the destructive flow of Time.
In Śānti Parva’s instruction on liberation and right understanding, Yājñavalkya uses a simple analogy—fish and water—to explain how the embodied self can know it is not the body, yet still remain trapped due to attachment and ego. The teaching contrasts bondage (sinking in the ‘ocean of Time’) with release through equanimous wisdom.