Shloka 25
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
योग एष हि योगानां किमन्यद् योगलक्षणम् । एवं पश्यं प्रपश्यन्ति आत्मानमजरं परम्,सूक्ष्म बुद्धिरूप धन-सम्पन्न पुरुष ही मनोमय दीपकके द्वारा उस लोकस्रष्टा परमात्माका साक्षात्कार कर सकते हैं। वह परमात्मा महान् अन्धकारसे परे और तमोगुणसे रहित है; इसलिये वेदके पारगामी सर्वज्ञ पुरुषोंने उसे तमोनुद (अज्ञान नाशक) कहा है। वह निर्मल, अज्ञानरहित, लिंगहीन और अलिंग नामसे प्रसिद्ध (उपाधिशून्य) है। यही योगियोंका योग है। इसके सिवा योगका और क्या लक्षण हो सकता है। इस तरह साधना करनेवाले योगी सबके द्रष्टा अजर-अमर परमात्माका दर्शन करते हैं
yoga eṣa hi yogānāṁ kim anyad yogalakṣaṇam | evaṁ paśyan prapaśyanti ātmānam ajaraṁ param ||
Sinabi ni Vasiṣṭha: “Ito nga ang pinakadiwa ng lahat ng yoga—ano pa bang ibang tanda ng yoga ang hihigit dito? Sa ganitong pagtanaw, ang mga tagakita na may disiplina ay namamasdan ang Kataas-taasang Sarili: hindi isinisilang, hindi naluluma, at lampas sa lahat. Ang ganitong pangitain ay hindi lamang haka-haka, kundi isang pagsasakatuparang etikal at mapagnilay: napapawi ang kamangmangan, at ang panloob na liwanag ng kamalayan ay naghahayag ng Walang-Dungis at Walang-Katangian na Katotohanan.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Yoga is defined here as direct, clear seeing of the Supreme Self—ageless and transcendent. The verse frames authentic yoga not as external technique alone but as inner realization that culminates in the vision of the highest Ātman.
In Śānti Parva’s instructional setting, Vasiṣṭha speaks as a teacher, summarizing what constitutes the true hallmark of yoga: the contemplative vision by which accomplished practitioners behold the Supreme Self.