अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
रश्मिजालमिवादित्यस्तत् तत्काले नियच्छति । प्रकृतिदेवी ही जगत्की सृष्टि और प्रलय करती है। जैसे सूर्य प्रतिदिन प्रातःकाल अपनी किरणोंको सब ओर फैलाता और सायंकालमें अपने किरण-जालको समेट लेता है
raśmijālam ivādityas tat tatkāle niyacchati | prakṛtidevī hi jagat sṛṣṭiṃ ca pralayaṃ ca karoti | yathā sūryaḥ pratidinaṃ prātaḥkāle svāḥ raśmīḥ sarvato vistarayati sāyaṃkāle ca svaṃ raśmijālaṃ saṃharati, tathā ādipuruṣo brahmā svasya dina-kalpasya ārambhe triguṇān vistarayati ante ca sarvān saṃhṛtya kevala eva avaśiṣyate |
Wika ni Vasiṣṭha: “Kung paanong sa takdang oras ay binabawi ng Araw ang lambat ng mga sinag nito, gayon din ang banal na Kapangyarihan ng Prakṛti ang nagdudulot ng paglikha at pagkalusaw ng daigdig. Kung paanong araw-araw ay ikinakalat ng Araw ang mga sinag sa umaga at iniipon muli sa dapithapon, gayon din ang sinaunang Brahmā—ang unang Puruṣa—sa simula ng kaniyang araw, ang kalpa, ay inilalaganap ang tatlong guṇa, at sa wakas ay binabawi ang lahat, at nananatiling nag-iisa.”
वसिष्ठ उवाच
Cosmic manifestation is cyclical: Prakṛti, through the play of the three guṇas, unfolds the universe and later withdraws it. The simile of the Sun’s rays teaches that expansion and retraction occur according to an ordered time, encouraging a view of change as lawful and impersonal rather than random.
Vasiṣṭha is explaining a cosmological principle using a vivid daily image. He compares the Sun spreading and gathering its rays to Brahmā’s ‘day’ (kalpa), during which the guṇas expand into creation and are later reabsorbed at dissolution, leaving the primordial principle alone.