Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
कुन्तीनन्दन! ऐसी प्रसिद्धि है कि यह सांख्यशास्त्र ही उस निराकार परमात्माका आकार है। भरतश्रेष्ठ! जितने ज्ञान हैं, वे सब सांख्यकी ही मान्यताका प्रतिपादन करते हैं ।।
dvividhānīha bhūtāni pṛthivyāṃ pṛthivīpate | jaḍam āgama-saṃjñāni jaṅgamaṃ tu viśiṣyate ||
Sinabi ni Bhīṣma: “O anak ni Kuntī, tanyag na ang mismong Sāṅkhya-śāstra ang ‘anyo’ ng Walang-anyong Kataas-taasang Sarili. O pinakamainam sa mga Bharata, ang lahat ng kaalaman ay nagpapatibay sa pananaw ng Sāṅkhya. At O panginoon ng lupa, sa ibabaw ng daigdig na ito ay may dalawang uri ng nilalang—ang di-gumagalaw at ang gumagalaw, ayon sa itinuturo ng tradisyon. Sa dalawa, ang gumagalaw ang itinuturing na higit.”
भीष्म उवाच
The verse classifies earthly beings into two categories—immobile (sthāvara/jaḍa) and mobile (jaṅgama)—and states that mobile beings are superior, aligning with traditional/scriptural classifications used in ethical and philosophical discussions about life, agency, and responsibility.
In the Shanti Parva instruction, Bhishma continues advising the king (Yudhishthira) on philosophical and dharmic principles; here he introduces a basic ontological division of living beings as a foundation for further reasoning about value, conduct, and governance.